İşte O Cümle

 

 

 

İŞTE O CÜMLE

Her zaman okurların zamanını alacak değiliz ya, bu kez de okurlarımıza zaman kazandıralım. Zaman kazanmak kazançların en güzeli bence. Zaman kazanma, benim sağladığım ek kazanç olacaktır. Bu paylaşımı okuyanlar için asıl kazanç Prof. Dr. İsmail Hakkı Aydın’ın insanla ilgili cümlesini kavrayanların olacaktır.

İnsanın hâlâ meçhuldür. Bilindiği üzere Kendimizi Görme Denemesi adlı kitabımızı yazmaya başladığım 40-45 yıl öncesinden beri (Unutkanlığım çok arttı kendi kitabımı bile ne zaman yazmaya başladığımı unuttum) nefsimi bilmek istiyorum ki Allah’ı (cc) da bilebilelim. İnanın ki bu konuda bir arpa boyu yol alamadım. Tabii yöntemsizlikten, imkânsızlıktan dahası da var dil bilmemekten. Evet, evet, bu konuda yazılan ne Yabancıların yazdığı kitapları asıl dillerinden okuyabiliyorum, ne Arapça biliyorum, ne Osmanlıca... Çeviri eserler de pek tatmin edici olmuyor...

Kendi kendime “Vakit henüz geçmedi okumaya devam et” diyorum. Evet, zaten başka bir şey yapamıyoruz, okuyacağız. Bugün ancak bir cümle okuyabildim. Benim kafa bu cümleyi kaç günde hazmeder bilemiyorum. Bu hazmetmek önemli bir mesele. Bir cümleyi, paragrafı ya da metni hazmetmeden diğerine başlamayın, Allah korusun mide fesadına uğrarsınız; pardon beyin fesadı.

Mide fesadı konusunda uzmanlar çokça uyarıyor bizleri; ama beyin fesadı hakkında çıt yok. Zaten hiç okumuyoruz mu diyeceksiniz. Olsun bir kişi bile okusa onu uyarmak gerekir. Ne diyordu Prof. Dr. Niyazı Kahveci yabancı bilim adamları 10 saat okuyorlarsa en azından 10 saat da düşünüyorlar. Tabii en azından diyoruz. Çünkü okunan metinlere göre değişir bu. Örneğin Aydın’ın yazdığı aşağıdaki cümleyi bir iki dakikada okuduk diyelim. Eee sadece bir iki dakika mı düşüneceğiz? Ne dersiniz sadece bilemediğimiz kelimelerin araştırılması şu kadar sürer... İşte yukarıda da bunu diyordum. Siz bu araştırmayı yapmayacaksınız, bir kelime hariç bütün kelimelerin anlamlarını kısaca yazdım. Umarım yararlı olur. Yani genel olarak diyorum. Yoksa bu cümleyi kavramak, özümsemek hele de cümlede belirtildiği gibi olmak için bir ömür ister.

Henüz cümleyi okumaya sıra gelmedi. Okuyunca, eminim ki, ya, ne cümleymiş be diyeceksiniz. Sabahattin Hocamızın 353 sayfalık kitabında anlatılamayanı Aydın Hoca bir cümlede anlatmış. Bravo Hocamıza. Benden de bir o kadar diyeceğim; ama haddimizi aşmaktan korkarım.

Daha fazla meraklandırmayalım. İşte “O Cümle”. “O Cümle” deyişimde güzel değil mi. Evet, böylesi cümleler pek nadirdir. Hele günümüzde hiç kullanılmamaktadır desek yeridir.

İNSAN; Tahammülü, tahassüsü, tahayyülü, tahayyürü, tasavvuru, teakkulü, teallümü, teammülü, tearrufu, tebahhuru, teceddüdü, tecemmülü, tecennübü, tecessüsü, tedebbürü, tederrüsü, tedeyyünü, teemmülü, tefaddülü, tefakkuhu, tefekkürü, tefennünü, tefeyyüzü, tehayyürü, tekemmülü, temeddünü, temeyyüzü, tesellümü, teşekkürü ve tezekkürü kadar İNSANDIR!Prof. Dr. İsmailHakkı Aydın

Yukarıdaki Cümlede Geçen

Osmanlıca Kelimelerin Anlamları

Tahammül: ad 1.(nesneler için) zorlayıcı dış etkenlere karşı koyabilme gücü, dayanma, kaldırma, dayanç.       2. (insan için) olumsuz, zor, kötü, güç durumlara dayanabilme gücü,         dayanç, dayanma, kaldırma, katlanma.

Tahassüs: ad. Duygulanma, duygulanım.

Tahayyül: ad. İmgeleme, hayal, Hayalde canlandırma, sembolleştirme,

Tahayyür: i. (Ar. Hayret “gözü kamaşmak, şaşmak”tan teḥayyur) Hayrete düşme,      şaşma: Beğenip seçmek, muhayyer olmak.

Tasavvur: 1. Zihinde şekillendirme, fikren kurma, tasarım, 2. Zihinde canlandırma, tahayyül etme, 3. Düşünce, niyet, maksat, plan

Taakkul: i. (Ar. ‘aḳl “gerçeği bilmek, idrak etmek”ten te‘aḳḳul), 1. Akıl erdirme, zihin yorarak anlama, 2. Hatırlama.

Taallüm: i. (Ar. ‘ilm “bilmek, anlamak”tan te‘allum) Ders alarak öğrenme, belleme

Teamül: ad1. iş, davranış. 2. bir yerde öteden beri olagelen davranış, gelenek.

Tearrüf: Bir şeyi araştırarak öğrenme.

Tebahhür: i. (Ar. baḥr “genişletmek; deniz”den tebaḥhur), 1. Bir şeyin içine dalma, çok derinine gitme, 2. Bir ilimde derin ihtisas sâhibi olma, uzman olma

Teceddüd: 1. Bk. ıslahat, 2. Tazelenme. Yenilenme. (Bak: Müceddid)

Tecemmül: Ziynetlenmek. Süslenmek, Ululuk göstermek. Âletler. Sebepler.

Tecennüb: Sakınma. Çekinme

Tecessüs: ad 1.kendini ilgilendirmeyen şeyleri, belli etmeden öğrenmeye çalışma. 2. bir şeyi ille de görme, anlama merakı.

Tedebbür: i. (Ar. dubur “arka, son”dan tedebbur) Düşünme, tefekkür etme

Tederrüs: i. (Ar. ders – dirāset “okumak”tan tederrus) Ders alma, ders okuma.

Tedeyyün: i. (Ar. dіn – diyānet “din edinmek”ten tedeyyun) 1. Belli bir dîni benimseme, ona bağlı olma.         2. Dîninin hükümlerine sıkıca bağlı olma ve uyma, tedeyyün,  i. (Ar. deyn “borç vermek, borç almak”tan tedeyyun) Borçlanma, borca girme.

Teemmül: i. (Ar. emel “ümit etmek”ten te’emmul) İyice, etraflıca düşünme,  Teemmülât i. (Ar. çoğul eki -āt ile) Teemmüller, düşünmeler

Tefaddül:  Faziletlilik iddiasında bulunmak. Üstünlük taslamak. Bir kimseyi inâyet, ihsan ve kerem ile memnun etmek. Üstünlük taslama.

Tefakkuh: Gül gibi açılma.

Tefekkür: Fikretmek. Düşünmek. Fikri harekete getirmek. Allah'ı tanımayı sonuç verecek şekilde düşünme.  İbret alacak ve faydalanacak şekilde derin düşünme.

Tefennün: Fen öğrenme.  Fen öğrenme. Birçok şeyler bilme, çeşitli şekilde gösterme.

Tefeyyüz:  Feyizlenmek.  İlerlemek. Bollaşmak.

Tekemmül: ad 1. gelişme, olgunlaşma, erginleşme, yetkinleşme. 2. gelişim, olgunluk,        erginlik, yetkinlik.

Temeddün: Medenîleşme. Medenileşme, uygarlaşma. Medenileşmek. Şehirlileşmek. Medeni olmak.

Temeyyüz:  Benzerlerinden farklı ve üstün olma. Diğerleri arasından kendini gösterme.

Tesellüm: Teslim edilen şeyi tekrar teslim alma. Verilen bir şeyi alıp kaydetme. Teslim olma. İslâm olma

Teşekkür: ad yapılan bir iyiliğe karşı duyulan gönül borcunu ve hoşnutluğu sözle ya da       davranışla anlatma.

Tezekkür: ad 1. (bir sorunu) konuşma. 2. anımsatma.

Bu kelimeler üzerinde bir anaç tavuk gibi yatılmasını öneriyorum. Sabreden birçok yazı, birçok fikir çıkarabilir bu kelimelerden. Denemek bedava.

Çekmeköy-İstanbul, 24.08.2018

 ______________________

SabahattinGencal, DÜŞÜNCE ÇİFTLİĞİ, Cinius Yayınları, İstanbul, 2021