Düşünememe Sorunu

  

Tarık Çelenk’in 25/01/2026 tarihli Karar gazetesindeki “Türkiye ve İslam dünyasında düşünememe sorunu” başlıklı yazısını okunmaya değer bulduğum için Gemini’ye özetlettirerek medya bölümüne koydum.

Asırlardır üstesinden gelinemeyen düşünememe sorunu üzerinde uzun zamandan beri duruyordum. Hatta Konfüçyüs’ün “Karanlığa lanet okumayı bırak bir mum da sen yak.” mealindeki sözünden hareketle “düşünme” açık deyişle düşünce üretimi üzerinde bir derleme çalışmasına başladım birkaç sene önce. Planıma göre geçen sene bitirecektim ama beceremedim. Neyse ki, yapay zekâdan da yararlanarak akıl yürütme konusunda bir kitap yazdım ama bastıramadım. ‘Akıl Yürütme (Düşünmenin Mantıksal ve Çıkarımsal Boyutu’) Onun devamı olarak da ya eleştirel düşünce ya da?

Daha iki cümleyi bir araya getiremezken bu tür hayal kurmama da şaşırıyorum. Bir yandan da Yahya Kemal Beyatlı’nın hayal üzerine söylediklerini hatırlamaya çalışıyorum. Google sayesinde işte sözünü ettiğim dizeler:

(…)

Çıktığın yolda, bugün, yelken açık, yapyalnız,

Gözlerin arkaya çevrilmeyerek, pervâsız,

Yürü! Hür mâviliğin bittiği son hadde kadar!...

 İnsan, âlemde hayâl ettiği müddetçe yaşar.

 Yahya Kemal Beyatlı, Deniz Türküsü,

Benim de diğer yaşlılar gibi artık hayal kuramamak sorunum var ki bu sağlığın da püf noktasıdır. Bu konu üzerinde durmalıyım. Bu konuda çalışacağım inşallah.

İşbirliği yaparak çalışabilsek…

Sabahattin Gencal, İstanbul, 27. 01. 2026

 

GÜNCE	MEDYADAN	MÜZİK	RESİM	VECİZE	ŞİİR	KİTAPLARDAN	DİĞER
Not: Etkinliklerin tümünü bir arada görmek isteyenler aşağıdaki arşiv butonundan istedikleri tarihi tıklayabilirler.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Türkiye ve İslam Dünyasında Düşünememe Sorunu

 

        Tarık Çelenk’in "Türkiye ve İslam Dünyasında Düşünememe Sorunu" başlıklı makalesi (25/01/2026 tarihli Karar gazetesi), eğitim sistemimizdeki temel bir eksikliği; bilgi aktarımı ile düşünme yetisi arasındaki derin uçurumu ele almaktadır.

Makalenin temel çıkarımları ve özet noktaları şunlardır:

1. Eğitimin Esas Meselesi: Düşünmeyi Öğretmek

Yazar, eğitimin temel amacının öğrenciye bilgi ezberletmek değil, "nasıl düşüneceğini" öğretmek olması gerektiğini vurgular. Türkiye'de düşünce kuruluşlarının saygınlığına rağmen, hem kurumsal hem de bireysel düzeyde metodik düşünme yetisinin henüz kazanılamadığını savunur.

2. Zekâ ile Akıl Arasındaki Fark

Makaledeki en dikkat çekici tespitlerden biri akıl ve zekâ ayrımıdır:

·                     Zekâ: Hayvanlarda da bulunan, hızlı sonuç üreten, uyum sağlayan ancak vicdan ve sorumluluk taşımayan bir kapasitedir. Türkiye'deki sınav sistemi zekâyı ödüllendirir.

·                     Akıl: İnsana mahsustur; sorumluluk alır, muhasebe yapar ve eleştirel düşüncenin merkezidir. Yazara göre bizde "zekâ parlamakta ama akıl inşa edilememektedir."

3. Metodoloji Eksikliği ve Komplo Teorileri

Doğru düşünme metodolojisinin yokluğu, toplumu komplo teorilerine ve bilgi kirliliğine itmektedir. Komplo zihniyeti kanıt yerine niyet arar, suçu sürekli dışsallaştırır ve öz eleştiriyi yok eder. Bu durum, "ahlaki bir çözülmeyi" de beraberinde getirir; çünkü doğru olan "ilkelere" değil, "bizden olan tarafa" göre belirlenmeye başlar.

4. Merakın Bastırılması

Yazar, merakı "epistemik bir erdem" olarak tanımlar. Batı düşüncesinde (Sokrates’ten Popper’a) merak ve metodik şüphe ilerlemenin motoruyken; Türkiye ve İslam dünyasında merak çoğu zaman bir "ahlaki tehdit", "sadakatsizlik" veya "fitne" olarak görülüp bastırılmıştır.

5. İslam Dünyasındaki Kırılma

İslam dünyasının Aristo mantığını tanıdığı ancak onun sorgulayıcı metodunu kurumsallaştıramadığı belirtilir. Mantık, hakikati arama aracı olmaktan çıkıp, mevcut dogmaları savunma aracına (apolojetik) dönüşmüştür. Câbirî’nin "burhânî akıl" (kanıtlayıcı akıl) tespitiyle, düşüncenin metin tekrarına hapsolduğu vurgulanır.

Sonuç

Makaleye göre, Türkiye ve İslam dünyasındaki "düşünememe sorunu" sadece bir bilgi eksikliği değil, merakın ve eleştirel aklın ahlaki/vicdani bir sorumluluk olarak kabul edilmemesidir. Sahici bir düşünce geleneği için zekânın kurnazlığından ziyade, aklın muhasebesine, yanlışı kabul etme erdemine ve merakın özgürleşmesine ihtiyaç vardır.

Gemini

GÜNCE	MEDYADAN	MÜZİK	RESİM	VECİZE	ŞİİR	KİTAPLARDAN	DİĞER
Not: Etkinliklerin tümünü bir arada görmek isteyenler aşağıdaki arşiv butonundan istedikleri tarihi tıklayabilirler.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Cami

 

TABLO KÜNYE BİLGİLERİ
Eserin Adı	Cami
Ressam	Sabahattin Gencal
Türü	Pastel
Çalışma biçimi	Serbest
Çalışma Yeri ve Tarihi	Akyazı, (Kuzuluk), 11. 08. 2023

GÜNCE	MEDYADAN	MÜZİK	RESİM	VECİZE	ŞİİR	KİTAPLARDAN	DİĞER
Not: Etkinliklerin tümünü bir arada görmek isteyenler aşağıdaki arşiv butonundan istedikleri tarihi tıklayabilirler.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kız Sen İstanbul'un Neresindensin?

 

https://www.youtube.com/watch?v=hgHENBU3VK4

GÜNCE	MEDYADAN	MÜZİK	RESİM	VECİZE	ŞİİR	KİTAPLARDAN	DİĞER
Not: Etkinliklerin tümünü bir arada görmek isteyenler aşağıdaki arşiv butonundan istedikleri tarihi tıklayabilirler.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ahmet Gencal / Sesli Şiir

 

Kopar | Vur zincirleri aşka, kilitle kalp şeklindeki kalın kilitlerle

https://www.youtube.com/watch?v=v2BMtkWs7os&list=PLVwhMRVTmQIoRwMfSNnhFlkeifZw3RXYj&index=16

GÜNCE	MEDYADAN	MÜZİK	RESİM	VECİZE	ŞİİR	KİTAPLARDAN	DİĞER
Not: Etkinliklerin tümünü bir arada görmek isteyenler aşağıdaki arşiv butonundan istedikleri tarihi tıklayabilirler.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kalem Sûresi (1. Ayetten)

               

                     (…)

        Özetle denebilir ki:

      Nasıl ki Alak Sûresi ilk beş ayetinde Yaratıcı Rabbın adı ile okuyup öğrenilmesi ve yazılıp paylaşılması istenmekte yani ilim teşvik edilmektedir; Kalem Sûresi 1. ayetinde de Allah rızasına uygun olarak yazanlara, kaleme ve yazılanlara önem verildiği vurgulanmaktadır.

  Kısa deyişle Kur’an-ı Kerim’de ilme çok önem verilmektedir. Bunu idrak edebilenler, ancak okumayı farz, yazmayı farz-ı kifâye olarak değerlendirebilenlerdir.

  (…)

  Sabahattin Gencal(Derleyip Sunan),  Kalem Sûresi Tefsiri, CiniusYayınları, İstanbul

GÜNCE	MEDYADAN	MÜZİK	RESİM	VECİZE	ŞİİR	KİTAPLARDAN	DİĞER
Not: Etkinliklerin tümünü bir arada görmek isteyenler aşağıdaki arşiv butonundan istedikleri tarihi tıklayabilirler.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Dostoyevski'den Vecize

 

GÜNCE	MEDYADAN	MÜZİK	RESİM	VECİZE	ŞİİR	KİTAPLARDAN	DİĞER
Not: Etkinliklerin tümünü bir arada görmek isteyenler aşağıdaki arşiv butonundan istedikleri tarihi tıklayabilirler.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------