İmam Rabbani Hazretleri'nin Seyyid Nakib Şeyh Ferid’e yazdığı 63. Mektup, peygamberlik müessesesinin mahiyeti, peygamberlerin ortak davaları ve aralarındaki teferruat farklarının hikmetlerini konu alır.
Metnin sistematik özeti aşağıdadır:
1. Peygamberlik Kurumunun Rahmet Oluşu
İlahi Rahmet: Peygamberler, Allah Teâlâ tarafından insanlığa gönderilmiş en büyük rahmet vesileleridir. Onların rehberliği olmasaydı, insanlık ebedî bir helak ve dalalet içinde kalırdı.
Kurtuluş Vesilesi: İnsanların ebedî saadete ve necat (kurtuluş) yoluna kavuşmaları, bu zatların tebliği ve irşadı sayesinde mümkün olmuştur.
2. Dinin Esaslarında İttifak (Ortak Noktalar)
Tüm peygamberler (en faziletlileri ve bütünü dahil), dini inanç ve temel esaslarda tam bir görüş birliği içindedirler:
Tevhid İnancı: "La ilahe illallah" (Allah'tan başka ilah yoktur) hakikati, tüm peygamberlerin ortak davasıdır. Batıl putların reddedilmesi ve Hak olan Allah'ın birliğinin ispatı ana hedeftir.
Ahiret ve Gayb Bilgisi: Vahyin gelmesi, meleklerin varlığı ve masumiyeti (günahsız oluşu), cennet nimetlerinin ve cehennem azabının ebedîliği gibi inanç esaslarında hiçbir ihtilaf yoktur.
İlahi Emirler: Allah’ın razı olduğu şeylerin (helaller) razı olmadığı şeylerden (haramlar) ayırt edilmesi, peygamberlerin ortak vazifesidir.
3. Teferruatta İhtilafın Hikmeti
Peygamberlerin getirdiği şeriatlar arasındaki farklar, dinin aslına değil, sadece hükümlerin uygulamadaki teferruatına (fer'î hükümlere) ilişkindir:
Zamana Uygunluk: Allah Teâlâ, her dönemin halkına, o zamanın ihtiyaçlarına ve kabiliyetlerine en uygun hükmü, o dönemin peygamberi vasıtasıyla göndermiştir.
Tedrici İlerleme: Hükümlerdeki farklılıklar, insanlığın tekamülü ve farklı dönemlerin maslahatları doğrultusunda belirlenmiş ilahi bir hikmettir.
4. Şükrün Gerekliliği
Büyük Nimet: İnsanlara emir ve yasakların bildirilmesi, sırf Allah'ın bir ihsanı ve keremidir. Bu bilgi sayesinde insan neyin doğru neyin yanlış olduğunu bilebilmektedir.
Edası Zor Şükür: Bu kadar büyük bir nimetin şükrünün hakkıyla eda edilmesinin zorluğu vurgulanır ve bu nimetin kıymetinin bilinmesi gerektiği hatırlatılır.
Özetle: Mektup, peygamberlerin insanlık için vazgeçilmez birer hidayet rehberi olduklarını, temel inançlarda hepsinin birleştiğini, aradaki uygulama farklarının ise tamamen ilahi hikmete ve zamanın gerekliliklerine dayandığını vurgulayan derinlikli bir metindir.
