 |
| kitaptansanattan.com/ekrem-kahramanin-renkli-dusun-dunyasina-yolculuk/ * |
Sanatta Anlaşılır Olup Olmamak
ya da
Sanat Olmayan Sanat Üzerine
Yayınlanma: Temmuz 2021,
Ekrem Kahraman,
https://www.aydinlik.com.tr/koseyazisi/sanatta-anlasilir-olup-olmamak-ya-da-sanat-olmayan-sanat-uzerine-3-252714
*****
Değerli Okur,
Ekrem Kahraman’ın üç bölümlük yazı
dizisini, temel argümanlarını koruyarak anlaşılır bir biçimde şöyle
özetleyebilirim:
Ekrem Kahraman, günümüz sanat
dünyasında kavramların manipüle edildiği, "sanat olan" ile
"sanat olmayan" arasındaki çizginin ideolojik ve piyasa odaklı
yaklaşımlarla belirsizleştiği bir kültürel kaos
yaşandığını savunmaktadır.
1. Sanat ve "İmitasyon"
Sorunu
Yazar, son yıllarda şehir
meydanlarına dikilen devasa meyve, sebze veya nesne figürlerini (Kastamonu
sarımsağı, İnegöl köftesi vb.) sert bir dille eleştirir. Bunları birer sanat
eseri değil, "kültürsüzlük anıtı" ve "sanat olmayan
heykel" olarak tanımlar. Gerçek bir sanat eseri olan "İnsanlık
Anıtı"nın yıkılıp, bu tip estetikten yoksun imitasyonların yüceltilmesini
toplumsal bir vizyonsuzluk olarak görür.
2. Sanatın Anlaşılır Olma Kriteri
Makalenin merkezindeki en önemli
tartışma, "Sanat herkes tarafından hemen anlaşılmalı mıdır?"
sorusudur. Kahraman bu konuda şu tespiti yapar:
- Yanlış Beklenti: Sanatın herkes tarafından kolayca
anlaşılması gerektiğini savunmak, sanatı sığlaştırır (kitschleştirir).
- Uzmanlık Gerekliliği: Nasıl ki kuantum fiziği, tıp veya hukuk
anlamak için belirli bir bilgi birikimi ve uzmanlık gerekiyorsa; çağdaş
sanatı anlamak için de sanatın tarihsel gelişimini ve felsefi dilini
öğrenmek gerekir. Sanat, sadece bir "süs" veya "dekorasyon"
değildir.
3. "Hakikat"in Dönüşümü
ve Emek
Yazar, sanat yapma sürecini bir mutfak benzetmesiyle açıklar: Pazardan alınan patlıcan
"doğal bir hakikat"tir; ancak bir ustanın elinde musakkaya
dönüştüğünde "yeni bir kültürel hakikat" olur. Sanat da böyledir; ham
malzemeyi insan bilinci, yaratıcılığı ve felsefesiyle dönüştürerek ortaya yeni
bir dünya koyma eylemidir.
4. Sonuç: Sanat Bir Bilgi Alanıdır
Makalenin ana fikri şudur: Sanat, tıpkı yabancı bir dil gibi öğrenilmesi gereken bir disiplindir. Günümüzdeki asıl sorun, sanatı sadece bir pazar stratejisi veya basit bir görüntü olarak görmektir. Yazar, bu "vizyonsuzluk" halinin sadece sanatta değil; siyasetten ekolojiye (orman yangınları, müsilaj vb.) kadar her alanda hissedilen genel bir cehalet ve çöküşün yansıması olduğunu belirterek yazısını noktalar.
Özetle: Bir nesnenin "heykel"
veya bir görüntünün "resim" sayılması için sadece yapılmış olması
yetmez; onun arkasında çağdaş bir düşünce, felsefi derinlik ve sanat tarihi
birikimi olmalıdır.
***
Özette geçen temel kavramlar, hem
sanat kuramı hem de güncel tartışmalar açısından kritik öneme sahiptir. İşte bu
terimlerin kısa açıklamaları:
1. Kitsch (Kiç)
Almanca kökenli bir kelime olan
kitsch, "yavan, ucuz ve sanatsal değeri düşük"
nesneler için kullanılır. Genellikle derinlikten yoksun, popüler beğeniye hitap
eden ve estetik olarak "rüküş" kabul edilen işleri tanımlar.
Makalede, belediyelerin yaptırdığı dev meyve-sebze figürleri kitsch örneği
olarak gösterilmektedir.
2. Çağdaş / Güncel Sanat
(Contemporary Art)
Geleneksel yöntemlerin (klasik
yağlı boya resim veya mermer heykel gibi) ötesine geçen, günümüz meselelerini,
yeni teknolojileri ve kavramları merkeze alan sanat türüdür. Sadece göze hitap
etmeyi değil, bir soru sormayı veya fikir üretmeyi
amaçlar.
3. İmitasyon
Kelime anlamıyla "taklit" demektir. Yazar bu terimi, bir
nesnenin sanatsal bir yorum katılmadan, sadece bir kopyasının veya benzerinin
yapılması durumunu eleştirmek için kullanır. (Örneğin; bir biberin devasa
boyutlarda dökümünü yapmak, sanat değil bir taklittir.)
4. Avangart (Avant-garde)
Fransızca "öncü birlik"
anlamına gelen bu terim, sanatta yerleşik kuralları yıkan,
denenmemişi deneyen ve toplumun sanatsal algısını ileriye taşıyan yenilikçi
akımları ifade eder.
5. Felsefi / Tarihsel Hakikat
Yazar burada sanatın sadece bir
"görüntü" olmadığını vurgular.
- Doğal Hakikat: Patlıcanın kendisi.
- Sanatsal Hakikat: Sanatçının o malzemeyi alıp, kendi bilinci
ve kültürel birikimiyle yeni bir forma (eser/yemek) dönüştürmesiyle oluşan
yeni gerçekliktir.
6. Vizyonsuzluk / Kültürel Kaos
Sanatın; felsefe, tarih ve estetik
birikimden kopartılarak sadece ticari bir meta veya
basit bir belediye hizmeti haline getirilmesi durumudur. Yazar,
neyin sanat olup olmadığının bilinemediği bu kafa karışıklığına "kültürel
kaos" demektedir.
7. Manipülasyon
Bir konuyu veya kavramı, asıl
amacından saptırarak kendi çıkarına veya yanlış bir yöne doğru yönlendirme, çarpıtma eylemidir. Makalede,
"sanat" kelimesinin içi boşaltılarak her türlü nesnenin sanatmış gibi
sunulması bir manipülasyon olarak değerlendirilir.
(Gemini)
