 |
Çekmeköy, 27. 06. 2026 |
Zaman
var mı? Zaman birimi an mı? Yaşam bir ana sığar mı? Vb. soruların cevabını
ansiklopedilerde arardık, büyüklerimize sorardık. Ama şimdi bu cevapları
yaşıyorum ama anlatamıyorum.
Serhan
Asker’in “Arhavi Cennetinden Günaydın” programını izlerken programa dalayım
derken çocukluğuma 12- 13 yaşlarıma daldım. Kısa bir anda bütün bu geçmişi
yaşadım.
Doğduğum
ve 13 yaşına kadar yaşadığım yöre Çaykara’nın Akköse’si. Duyuyor musunuz
yakından geliyor kavalın ve kemençenin sesi. Ancumah’ta komumuz (evimiz) vardı.
Öyle bir konumdaydı ki betimlenemezdi. Ancumah vadisinde bir dil uzanıyor,
adına Altıkardaş deniyor. Bu kardaşlar benim dedelerimdi. Altıkardaş’tan sadece
biri kaldı orada. Onların yeni yaptıkları evi ve kovanlarını görüyorum Facebookta.
Bazen de hayalimde canlanır bir vesile olunca.
Bugün
de öyle oldu. Arhavi Cennetinde akan dereyi gösterdiler. Tıpkı Evimizin hemen
sağından akan dere gibi gür. Ama bu dere niçin bulanık akıyor? Oysa bizim dere
öyle berraktı ki? Sular vurunca taştan taşa köpük olurdu baştan başa. Biz bu
sudan içerdik. Yağmurlu havalarda bulanırdı biraz. O zaman evimizin önünde
sızan küçücük bir yerden alırdık suyumuzu. Altı kardaş düzünün bir de solundan
bir dere daha akardı. Bu dere kıvrıla kıvrıla yürürdü düzlükte. Öyle ki birkaç
defa geçerdik bu dereyi taştan taşa basarak veya atlayarak. Bu iki derenin
birleştiği yer iki sevgilinin kavuştuğu yer gibiydi. Komarların, çifinlerin
başkalaştığı yer gibiydi. Burada kızıl ağaçlar başkaydı. Yamaçlardaki çam
ormanları. Gürgen ağaçları. Sedirler, vb. Çayır mı, çiçek bahçesi mi…
Güneş
doğmadan koyulurduk yola. Altıparmak (Altı kardaşın yerleri) geçildikten sonra
fenerleri korduk. Kafulların altına. Güneşle beraber komda olurduk. Muhlama
yedikten ayran içtikten sonra tabii biraz da dinlenirdik. Sonra yüklenirdi
analarımız, teyzelerimiz, halalarımız ve yengelerimiz on horom ot yükünü… Biz
de bir şeyler alırdık arkamıza. Köye dönerken düzlükler de dinlenen kadınların
horon oynamalarına anlam veremiyorum şimdi. Türkülerine, atışmalarına…
Ve
de yayla yollarında haykırmalara, sülen, pınar başlarında dinlenirken
azıklarımızı açmamız mısır ekmeği, yağ peynir, varsa yeşil soğan, biraz da
haşlanmış patates… Kaval sesleri, kemençe sesleri…
İzlediğim
programda tulum da vardı. Tamamını izlemedim. Belki de akordeon da vardı.
Bir
bayan mıhlama yapıyordu. Bizim zamanımızda öyle mi yapardık? Mıhlama başka,
kaymak kuymağı, yoğurt kuymağı, peynir kuymağı başka… Hepsinin lezzeti de kokusu da farklıydı…
Sonra turşu kavurdu bayan. Biz de salut turşuşu kavururduk. Fasulye turşusuna
eş…
Birkaç
şelâle gösterdiler. Herhalde bana köyümüzdeki sandık Gölünü hatırlatmak için.
Sandık Gölünün ta yukarılarında uzaktan görünen şelalerimiz de vardı.
Ben
bu yerleri mi özledim? Belki evet belki hayır. Duydum ki HES denilen, ben şey
diyeyim siz ne derseniz deyin, evet HES burnunu Ancumah’a da sokmuş. Arhavi’nin
derelerinin bulanıklığını madencilere bağladılar. Tam anlamadım doğrusu. Biz halife
değil miyiz? Doğa bize emanet edilmedi mi?
Ben
bu yerleri özledim? Git, seni tutan mı var? Ben büyüklerimi oralarda canlı
görüyorum hayalen. Ama gidersem onları toprak altında görmeye dayanamam.
Altıkardaş düzlüğündeki evin arka yüzündeki tahtalarına kömürle yaptığım
resimleri görüyorum hayalen ama gidersem komun çöktüğüne dayanamam… Aslında
şimdi de dayanamıyorum. Ağlıyorum.
Yaşlıların
ağlaması hayra alamet değil. Yurdumuzu şuna buna peşkeş çekmek doğru değil.
Nazım
Hikmet de geçti Arhavi’den Koyuncu da… Volkan Konak’tan da söz ettiler. Köylülerimizin çay toplamasından da.
Bilmiyorum çayın fiyatından söz ettiler mi? Emeğin hakkı…
*
Bir
müddet sonra bakıyorsun ki Çekmeköy’deki ikametgâhındasın. Terliyorsun sıcaktan.
Bunalıyorsun kötü uygulamaları izlemekten ve duymaktan.
Sabah
sabah alışıla geldiği gibi girdim internete. Kur’an-ı Kerim Nasr, 1,2,3
ayetleri vardı mailimde. Hamd olsun övündüğümüz yok. “Rabbine hamdederek O'nu
tesbih et ve O'ndan mağfiret dile. Çünkü O, tövbeleri çok kabul edendir.”
“Merhum Prof.
Dr. Yaşar Nuri Öztürk, tövbe kavramını sadece geçmişteki hatalardan
pişmanlık duymakla sınırlı bırakmaz; onu kişinin hayatını sıfırlayarak
ideallerine ve özüne daha güçlü, bilinçli ve zinde bir şekilde dönmesi
olarak tanımlar. [1]
Bu felsefenin
hayata yansıması şu temel prensiplerde özetlenebilir:
·
Zihinsel
Uyanış: Tövbe, durağanlığı reddeder.
Hayatın rutini içinde kaybolan ruhun, farkındalığını artırarak tazelenmesi
sürecidir.
·
Yeniden
Başlama Cesareti: Geçmişin
yüklerini (hata ve günahları) bir engel olarak görmek yerine, onlardan ders
çıkararak geleceği inşa etme motivasyonuna dönüştürmektir.
·
Eylemsel
Duruş: Kişinin kendi potansiyelini
keşfederek hayata daha dirençli, kararlı ve inançlı bir şekilde yeniden
sarılmasıdır.”
Yazdığım
yazıdan ve Google’dan yaptığım bu alıntılardan da yararlanarak hazırladığım üç soru var:
1.
Doğamızı
koruyabiliyor muyuz? Batı ile karşılaştırarak açıklayınız.
2.
Gerek doğa
kıyımı gerekse insan kıyımı için tövbe ederek yeniden başlayabilir miyiz? Böyle
bir uyanış, böyle bir cesaret, böyle bir duruşu gösterebilir miyiz?
3.
Bu konulardaki
görüşünüz nedir? Başkaca mesajınız var mı?
(Not: Sorularımız bordo, araya girmelerimiz mavi renkle gösterilmiştir.)
Yazmakta
acele ediyorum. Çünkü Allah (cc) izin ederse saat: 15.00’te arkadaşlarla
buluşacağız. Bu soruları sormayı düşünüyorum şimdilik.
Bir de onların duygu ve
düşüncelerini okuyalım:
Sabahattin Gencal, istanbul, 27. 06. 2026
 |
Ahmet Mutluoğlu
Çekmeköy, 27. 06.
2026 |
1. Doğamızı koruyabiliyor muyuz? Batı ile
karşılaştırarak açıklayınız.
Ben
sık sık Belçika’ya gidip geliyorum; orada torunlarım var. Yaşadıkları yer
yaklaşık 14.500 nüfuslu bir kasaba. İnanın oraya her gidişimde dikkatimi
çekiyor; sokaklarda ne bir çöpçü ne de sokakları süpüren bir insan gördüm.
Büyük bir şehir olmamasına rağmen yerde tek bir sigara izmariti, kibrit çöpü ya
da küçük bir kâğıt parçası görmeniz imkânsızdır. Nasıl başardıklarına insan
hayret ediyor. Haliyle siz de oraya gittiğinizde yere bir şey atmamaya çok daha
fazla dikkat ediyorsunuz.
Sonra
dönüp bizim buralara bakıyorum. Mesela Ataşehir’in bir mahallesini ele alalım.
Sözde ismi olan, "kültürlü, seçkin" insanların yaşadığı bir ilçe...
Her sabah kapımızın önünde bir çöpçü temizlik yapar ama bizim evin önünde çöpün
olmadığı bir saat bile yoktur. Mübalağa etmiyorum; gidin bakın, kapının önünde
ya bir çikolata ambalajı ya bir sigara izmariti ya da poşetler göreceksiniz.
Bizde maalesef ne çevre bilinci var ne de koruma refleksi.
Televizyondan,
internetten dünyayı hepimiz görüyoruz. Avrupa’da kendi başınıza bir ağaç
kesemez, istediğiniz yere ev konduramazsınız. Bırakın ormanı, kendi tapulu
bahçenizdeki ağacı bile kafanıza göre kesmeniz yasaktır; çünkü her şey
devletin, kanunun kontrolündedir. Bizde ise tam tersi bir süreç işledi.
Ben
kendi memleketimden örnek vereyim: Bizim Karadeniz’deki o meşhur Zeno, Alaysa
gibi yaylalarımızın tarihi taş çatlasın 200 seneliktir. Biz o güzelim ormanları
200 sene içinde çırılçıplak bıraktık. Ev yapmak için, odun yapmak için kestik.
Eskiden, Cumhuriyet öncesinde bile dedelerimiz dağlardan keresteleri indirir,
Of’ta, Sürmene’de satarlardı. Ormanı adeta bitmez tükenmez bir sermaye gibi
gördük. Trabzon’a giderken denize doğru uzanan Çamburnu diye doğa harikası bir
yer vardır; hani Arapların "cennet" dedikleri türden bir yer... Orada
muazzam bir çamlık, piknik alanı vardı. Yakın zamanda orada bir yangın çıktı;
ranta mı kurban gitti, dikkatsizlikten mi yandı derken bir baktık ki o küllerin
arasından lüks binalar yükseldi. Biz doğayı korumak bir yana, ondan usulsüzce
pay kapmaya çalışıyoruz. Bu zihniyetle Avrupa’nın seviyesine gelebilmemiz için
en az 200 sene lazım.
2. Gerek doğa kıyımı gerekse insan kıyımı için tövbe ederek yeniden
başlayabilir miyiz? Böyle bir uyanış, böyle bir cesaret, böyle bir duruşu
gösterebilir miyiz?
(Hocam, bu uyanış ve dönüşüm için okulların, eğitim
sisteminin rolü ne olmalı? Eğitimde nasıl bir mesajınız var?)
Eğitim sistemi deyince yine Batı’dan örnek vermek gerekir.
Belçika’da bizdeki gibi çocukları perişan eden liseye geçiş ya da üniversite
sınavları yoktur. İlkokulda öğretmenler branşlaşmıştır; birinci sınıfı okutan
öğretmen hayatı boyunca sadece birinci sınıfı okutur, dördü beşi bilmez. Çocuk
ilkokulu bitirene kadar altı farklı öğretmenden ders alır.
Altıncı
sınıfın sonunda okul müdürü, öğretmenler ve Milli Eğitim yetkilileri oturup
çocuğun gelişim dosyasını önlerine koyarlar. Ahmet’in, Mehmet’in yetenekleri,
notları incelenir ve bu çocuğun gelecekte ne olabileceğine karar verilir.
Üniversiteye hazırlayan bir liseye mi gitmeli, yoksa meslek lisesine mi? Meslek
lisesine gidecekse elektrikçi mi olacak, duvar ustası mı? Buna uzmanlar karar
verir ve bu yönlendirme esastır. Velinin gidip de "Benim çocuğum illa şu
okula gitsin" diye itiraz etme hakkı yoktur. Bir keresinde oradaki bir
okul müdürüne sordum: "Müdür bey, veliler hiç gelip kararı değiştirmeye
çalışmaz mı?" diye. Bana güldü ve dedi ki: "Biz o çocuğun düşmanı
değiliz ki. Onun kabiliyetine en uygun olanı seçiyoruz, veli neden bize inat
etsin?"
Şimdi
dönüp kendimize bakalım. Ben 35 yıl öğretmenlik yapmış bir insanım. Bizim
ülkemizde sisteme, kurumlara ve en acısı öğretmene güven var mı? Biz okulda
görev yaparken köylüler, vatandaşlar bizim için "O öğretmen solcudur, bu
öğretmen sağcıdır" diye etiketlemeler yapardı. Vatandaşın bu gözle
baktığı, güvenmediği bir öğretmenden o çocuğa ne fayda gelebilir? Güven
ilişkisinin zedelendiği yerde eğitim de biter.
3. Bu konulardaki görüşünüz nedir? Başkaca mesajınız var mı?
(Hocam, burada en önemli meselelerden biri de
öğretmenlerin itibarsızlaşması galiba. Atatürk'ün "Bir milletvekilinin
maaşı öğretmen maaşını geçmesin" sözünden buralara geldik. Öğretmen
okulları kurutuldu, öğretmenlere hak ettikleri değer ve maaş verilmiyor. Bu
durum itibarı etkiliyor diyebilir miyiz?)
Maaş konusu elbette önemli. Her insanın insanca yaşayabileceği bir
gelire sahip olması şarttır. Ancak siz de çok iyi bilirsiniz ki, bizi
yetiştiren öğretmenler ve bizim kuşağımız hiçbir zaman parasına göre çalışmadı.
Ben 1970 yılında 580 lira maaşla göreve başladım. Yeri geldi okulumuza yarım
saat, bir saat yürüyerek gittik. O yoklukta bile elimizden gelen en ileri
düzeyde gayreti sarf ettik; çünkü bizler belli ideallerle yetiştirilmiştik.
Kitap alacak paramız olmadığında birbirimizden ödünç alır, gecelerce okurduk.
Biz
okuryazarlık oranının çok düşük olduğu dönemlerden geldik ama bugün geldiğimiz
nokta daha düşündürücü. Bakıyorsunuz, bugün belediye meclislerinde oylamalar
yapılıyor, sonuçlara imla hataları yüzünden defalarca itiraz ediliyor. Koskoca
meclis üyeleri, bizi yöneten insanlar daha bir ismi, soyismi imla hatası
yapmadan yazamıyorlar. Biz bu pozisyondayız.
Ahmet
Mutluoğlu, 27. 06. 2026
 |
Erdoğan Teke
Çekmeköy, 27. 06.
2026 |
1. Doğamızı koruyabiliyor muyuz? Batı ile karşılaştırarak açıklayınız.
Altmışlı, yetmişli ve seksenli yıllarda Avrupa’nın pek çok ülkesini
gezdim ve 23 yıl boyunca İsviçre’de yaşadım. Net bir şekilde söyleyebilirim ki;
Avrupa ormanlarını, doğasını gözü gibi koruyor, bizde ise maalesef ormanlara ve
ağaca gereken önem verilmiyor. Memleketimizde maden ya da hidroelektrik
santralleri (HES) yapmak bahanesiyle en güzel yörelerimizde ormanlar kıyılıyor.
Ben
İsviçre’de yaşadığım bunca yıl boyunca sokakları süpüren birini görmedim; çünkü
insanlar kirletmiyordu. Şehrin içinde, sokaklarda çöp konteyneri göremezsiniz;
hepsi yerin altındadır ve zamanı gelince modern sistemlerle oradan alınır.
"Orman
vasfını kaybetmiş" ifadesini ben ilk defa Türkiye’de duydum. Avrupa’da bir
orman asla vasfını kaybetmez. Orman her zaman ormandır. Kazara bir yangın ya da
eksilme olursa, orman bakanlığı orayı derhal yeniden ağaçlandırır. Asla imara
açılmasına, katledilmesine müsaade edilmez.
Çok
enteresan bir örnek vereyim: İçinden belki gün boyu tek bir arabanın bile
geçmediği orman yollarında asfaltın belli noktalarında trafik ışıkları vardır.
Eğer o ışık kırmızı yanıyorsa durursunuz; çünkü o esnada ormandaki yaban
hayvanlarının geçiş hakkıdır.
Ben o ormanlarda hiç avcı görmedim. Ormanın
içinde betondan lüks yapılar, maden ocakları göremezsiniz. Sadece yağmurlu
zamanlarda insanların sığınabileceği, içinde sağına soluna kilit vurulmamış
kazma, kürek gibi aletlerin olduğu kulübeler vardır. Kimse o aletleri çalmaz,
malına zarar vermez. Çünkü orada kurallara uymak ve doğaya saygı duymak bir
insanlık vazifesidir.
Avrupa
ile Türkiye arasında doğayı koruma, hayvna değer verme ve insan insana
ilişkiler bakımından maalesef uçurumlar var.
2. Gerek doğa kıyımı gerekse insan kıyımı için tövbe ederek yeniden
başlayabilir miyiz? Böyle bir uyanış, böyle bir cesaret, böyle bir duruşu
gösterebilir miyiz?
(Peki, Avrupa’daki bu doğa ve hayvan sevgisinden
bahsettiniz. Bizde bu sevginin az olması, ahlaki bir eksiklikten mi
kaynaklanıyor? Gittikçe geriliyor muyuz? Eski zamanlar ile bugün arasındaki
ahlak farkını nasıl görüyorsunuz?)
Kesinlikle bir gerileme var. Eskiden Karadeniz’de, Çaykara’da evden
çıkarken kapılar kilitlenmez, anahtar kapının altına bırakılırdı. Her şey
güvene dayalıydı. Bugün o eski insanlar kalmadı, şehirlerdeki insan profili
değişti ve maalesef ahlakımız bozuldu.
Bana
göre Türkiye’de acilen kapsamlı bir "Ahlak Yasası" çıkmalı. Tabii ki
sadece yasa yetmez; buna ek olarak güçlü bir eğitim sistemi kurulmalı.
Eğitimsiz ve ahlaki pusulası olmayan insanı yasa tek başına zapt edemez.
Kontrol ve denetim mekanizmaları da mutlaka işletilmeli.
(Aslında
bizim rehberimiz hazır. İslam dinine mensubuz ve Peygamberimiz "Ben güzel
ahlakı tamamlamak için gönderildim" buyuruyor. En büyük ahlak yasası
Kur’an-ı Kerim’dir. Fakat sorun şu: Biz kutsal kitabımızı okumuyoruz, okusak da
anlayarak okumuyoruz. Emevi döneminden beri din, sultanların ve siyasetin
gölgesinde istismar edildi. En büyük alimlerimiz bile fetvaları ve tefsirleri
yaparken bazen güce dokunmaktan çekindi. Dinin siyasete alet edilmesi ve
istismar edilmesi her şeyin başı olan ahlakı bozdu. İşi özüne, yani ahlaka
döndürmediğimiz sürece bu uyanışı göstermemiz zor.)
3. Bu konulardaki görüşünüz nedir? Başkaca mesajınız var mı?
(Ahmet Hoca sohbetimizin başında çok güzel bir giriş yaptı ve
"İnsan nedir?" diye sordu. İnsan, ilahi emaneti kabul etmiş olan
varlıktır. Bizler sadece kendimizi yetiştirmekle değil; Allah’ın yarattığı tüm
mahlukatı, doğayı, ormanı, hayvanı korumakla görevliyiz. İnsan en güzel biçimde
yaratılmıştır. Hz. Ali’nin dediği gibi; "Sen kendini küçük bir cisim
sanırsın, oysa en büyük alem (evren) sende gizlidir." Biz doğaya, canlıya
baktığımızda Allah’ı hatırlamalıyız.)
Avrupa’da
hayvanlara da tıpkı insanlara verildiği gibi değer veriliyor. Ormanlarda
kirpilerin, çakalların, tavşanların ve karıncaların (yani ormanın asıl
sahiplerinin) sığınabilmesi için taştan korunaklar yapıldığını gözümle gördüm.
Bizde ise hayvanseverlere bile komşuları bazen tuhaf bir gözle bakıyor. Benim
de yıllarca köpeğim oldu, onlarla bağ kurduğunuzda o hayvanların işaretleri
nasıl anladığını, ne kadar derin canlılar olduğunu görüyorsunuz.
Yine
de tamamen umutsuz değilim; son zamanlarda ülkemizde de güzel kalpli
insanların, hayvanseverlerin kendi ceplerinden mamalar alarak sokak köşelerine
bıraktıklarını görüyorum ve bu beni çok mutlu ediyor, teselli veriyor.
Son
sözüm şu olsun: Emanete ihanet etmemek, komşu hakkını gözetmek, doğayı ve
hayvanı sevmek bizim hem insani hem de dini görevimizdir. Yaşayarak, bizzat
uygulayarak örnek olmalıyız. İçten ve doğal bir ahlakı yeniden inşa etmeliyiz.
Erdoğan Teke, 27. 06. 2026
Ahmet Gencal
1.
Doğamızı koruyabiliyor muyuz? Batı ile karşılaştırarak açıklayınız.
Ben bu konuya coğrafyaların sadece fiziki sınırlarını
değil, ruhunu ve zihniyet dünyasını karşılaştırarak cevap vermek istiyorum.
1995 ile 2014 yılları arasında Batı’da Almanya, Fransa, Belçika ve
Hollanda’nın; Uzak Doğu’da ise Güney Kore, Çin ve Tayvan’ın pek çok şehrini gözlemleme
fırsatı buldum.
Gördüğüm şey, oralarda doğayla
kurulan ilişkinin salt bir çevre bilinci değil, kolektif bir varoluş ahlakı
olduğuydu. Batı’da sistem, tabiatı insanın hizmetine sunulmuş vahşi bir
hammadde olarak değil, hukukun ve toplumsal sözleşmenin koruması altındaki bir
"ortak yaşam alanı" olarak görüyor. Hollanda’da Amsterdam’dan,
Almanya’da Dortmund’a uzanan bir tren yolculuğunda tabiatın adeta nakış gibi
işlendiğine, her ağacın bütünün bir parçası olarak saygı gördüğüne hayran
kalmıştım. Uzak Doğu’nun o devasa gökdelen ormanlarında bile insan ruhunun
betona sıkışmaması için yeşile açılan nefes alanları, eşyanın insanla dengeli
uyumunu gözetiyordu. Tayvan ise tüm teknolojik devrimine rağmen, toprağın
mahremiyetini ve kutsiyetini koruyan bakir bir sığınak gibiydi.
Bizim medeniyetimiz irfan köklerinde "Yaş kesen baş keser" diyerek
hikmetli bir duruş sergilemiş, ağacı canla bir tutmuştur. Ne var ki bugün bu
derin idrak, dillerde sıradanlaşan birer nostaljik atasözünden ibaret. Küresel
ekonomik çarklar ve maddiyat hırsı, modern insanı doğanın bir parçası olmaktan
çıkarıp onun efendisi ve katili konumuna getirdi. İnsanın iç dünyasındaki bu
manevi ve ahlaki kuraklık, dış dünyada çevre katliamı olarak tezahür ediyor.
Bugün ormanlarımızda "açma"
denilen yöntemle yapılan kıyım, aslında kolektif bilincimizin uğradığı
erozyonun bir yansımasıdır. Kanunların arkasından dolanarak kadim ormanları
ranta, betona ve lüks villalara kurban eden zihniyet, fıtrata yabancılaşmanın
en somut halidir. Dünün yaban hayatına, kuşuna, kurduna ait olan o kutsal
yuvalar; bugün modern dünyanın yalnızlığından kaçan ama betonunu da yanında
taşıyan zenginlerin sahte sığınakları oluyor. Trajik olan şu ki; sistemi
tıkayan bu çarkın en alt dişlisi, geçim derdiyle nefsine yenik düşen köylüdür.
İlkokul yıllarımda İzmit Bahçecik’te, Samanlı Dağları’nın o heybetli
gövdesinden kerestelerin kamyonlarla aşağıya indirilişini izlerken içimde bir
şeylerin devrildiğini hissederdim. Bugün yaşadığım Çekmeköy’ün ya da babamın
1974’te İstanbul’a geldiğindeki o balta girmemiş Ümraniye ormanlarının hırslı
bir göç dalgasıyla talan edilişi, toprağın mülkiyet hırsıyla
köleleştirilmesinden başka bir şey değildir. Maddeye tapan bir zihniyete ne
kadar dünyevi eğitim verirseniz verin, içsel bir ahlak inşası olmadıkça insan
ilk ekonomik krizde yine ilk olarak doğayı kurban edecektir. Çünkü tabiatı feda
etmek, ne yazık ki modern insanın genlerine işlenmiş bir yabancılaşma
hastalığıdır.
2.
Gerek doğa kıyımı gerekse insan kıyımı için tövbe ederek yeniden başlayabilir
miyiz? Böyle bir uyanış, böyle bir cesaret, böyle bir duruşu gösterebilir
miyiz?
Sorunun sorduğu yer tam bir kritik eşiktir; zira
dıştaki doğa kıyımı ile içteki insan kıyımı aynı zehirli pınardan beslenir.
Makro âlemi yani kâinatı tahrip eden bir nefsin, mikro âlemi yani insanı ve
onun haysiyetini es geçmesi imkânsızdır.
Bugün insanlığa karşı işlenen en
sinsi kıyım, kitlelerin zihnini hadım eden ve insanı sadece üretip tüketen bir
robota dönüştüren ruhsuz eğitim sistemleridir. İnsanı eşref-i mahlûkat
(yaratılmışların en şereflisi) olarak görmeyen, onu sadece endüstrinin ucuz
birer iş gücü deposu ve pazarı olarak kodlayan küresel sistem, insan ruhuna
kastetmektedir. Bunun en kanlı, en vahşi tezahürünü bugün Filistin’de, Gazze’de
insanı insandan saymayan o karanlık, ırkçı ideolojinin katliamlarında canımız
yanarak izliyoruz. İnsan kıyımı sadece kurşunla olmaz; bir neslin geleceğini,
idrakini ve adalet duygusunu elinden almak da zihinsel bir soykırımdır.
Bize dayatılan modern mitler var;
küresel ısınma, karbon ayak izi gibi kavramlarla suçluluk duygusu tabana
yayılmak isteniyor. Oysa sahte bir fildişi kulede yaşayan elitlerin tek bir
özel jet seyahatinin tabiata fırlattığı zehir, hayatı boyunca toprağa sadık
kalmış yüzlerce insanın ayak izinden fazladır. Zenginlerin devasa sanayi
çarkları hırsla döndükçe toprak kirleniyor, su zehirleniyor, tarım ve
hayvancılık genetik birer silaha dönüşüyor. Nihayetinde insan, kendi eliyle
kirlettiği bu ekosistemde kanserle, hastalıklarla ve ruhsal çöküntülerle kendi
sonunu hazırlıyor. Yani fıtrata yönelen her darbe, dönüp dolaşıp insanın kendi
kalbine saplanıyor.
3.
Bu konulardaki görüşünüz nedir? Başkaca mesajınız var mı?
Dünyayı sadece sömürülecek bir meta, insanı ise bir
tüketici nesnesi olarak gören tüm maddeci felsefeler ve "izm"ler
bugün insanlığın ortak hafızasında zaten mahkûm olmuştur. Bu hakikati görmek
için bilge olmaya gerek yok; herhangi bir mahalle kahvesinde hayatın yükünü
omuzlayan insanlarla konuşsanız, size bu toplumsal çürümenin teşhisini aynı
doğallıkla koyacaklardır. Fakat trajedi şurada başlıyor: Hastalığın adını
bilmek, şifayı getirmiyor. Çünkü modern dünya, şifayı da paraya ve güce endekslemiştir.
İçine doğduğumuz bu sosyolojik cendere,
insanı bilmesine rağmen susmaya ve bu devasa çarkın içinde birer dişli olmaya
zorluyor. İnsanlar fıtri olanı, organik gıdayı arıyor ama o sadece parası
olanın ulaşabileceği bir sınıfsal lüks haline gelmiş. Evladına temiz bir
gelecek ve adil bir eğitim vermek istiyor ama kapılar milyon liralık özel
çarklara açılıyor. Bu yapısal şiddet karşısında alt sınıflar ezildikçe
eziliyor, hepimize ait olan o nefes alanları, ormanlar birilerinin mülkiyet
hırsıyla talan edilip muktedirlere peşkeş çekiliyor. Kaz Dağları’ndaki o
yaralar, siyanür havuzları, hoyratça açılan taş ocakları ispat gerektirmeyen
birer vicdan sızısıdır. Coğrafya bizzat acı çekiyor ve biz bu sessiz çığlığın
tam ortasında yaşıyoruz. Kim bir parça menfaat koparırsa sessizlik suikastına
ortak oluyor ve bu dilsizlik, toplumsal çürümeyi hızlandırıyor.
Yıllar önce köklerine bağlı, hayatı
topraktan öğrenmiş bilge bir amcanın bahçesini sularken bana kurduğu o cümleyi
hiç unutamam: "Ahmet, bu dış minnaklar
bizi tamamen öldürmez. Bizi ölmeyecek kadar beslerler; çünkü sömürü sisteminin
devam etmesi için bu sürünün varlığını sürdürme kaygısıyla yaşaması
gerekir." İşte insanı çaresizliğe, boyun eğmişliğe mahkûm eden bu
psikolojik kuşatma, aslında en büyük kıyımı gerçekleştirmiştir: "Umut Kıyımı."
Bizi kurtaracak bir dış güç, gökten
inecek bir kurtarıcı beklemeye koşullandık. Oysa pasif bir bekleyiş, insanın
kendi iradesine ihanetidir. Babamın bana miras bıraktığı ve zihnime pusula olan
şu söz, bu çaresizliğin yegâne panzehiridir:
"İsterse
gökten melek insin; yine de en iyi öğütçün ve kurtarıcın kendinsin."
Biz koşuşturmanın, gündelik
telaşların ve başkalarıyla yarışmanın sığ sularında boğulurken, kendimize dönüp
derin bir nefes almayı, akıl nimetini özgürce kullanmayı unuttuk.
Benim
insanlığa ve geleceğe mesajım şudur:
Kurtuluş, dışarıda değil, içsel bir
diriliştedir. Önce toprağı, dereleri, ağaçları ve denizleri yani emanet olan o
aziz tabiatı; sonra da o betonların altında ezilmesine izin verdiğimiz
içimizdeki umutları ve vicdanı yeşertmek zorundayız. Kozmik dengeyi (doğayı)
iyileştirmeden, beşeri dengeyi (insanı) kurtaramayız. Ne zaman ki mülkiyet
hırsından sıyrılıp varlığın birliğine ve o kutsal emanete hürmetle bakmayı
öğreniriz; işte o zaman canımızdan çok sevdiğimiz çocuklarımıza, o masum
prenslere ve prenseslere yaşanabilir bir dünya bırakabiliriz. Tek yapmamız
gereken tefekkür etmek, durup derinlemesine düşünmek ve zihnimizin çoraklaşmış
topraklarında yeni fikirlerin, yeni çiçeklerin filizlenmesine izin vermektir.
İnanıyorum ki, insan kendi içindeki o ilahi aydınlanmayı başlattığında, yeryüzü
de onunla birlikte yeniden çiçek açacaktır.
Ahmet GENCAL, 27 Haziran 2026
Sabahattin Gencal
Değerli
okurlarım,
Bir
günde kaç salise var? Saliselerin arasında an. Her an sonsuz… Anlayamıyorum
anları zamandan saymıyorlar.
Bugün
an içinde anları yaşadım.
Öğleden
önce duygulara gark oldum. Hüzün yüklendim, nostalji mi diyorlar?
Saat
15.00’te, bu kez Ekpa Kafede buluştuk arkadaşlarla. Arkadaşlarla buluşmak bana
ilâç gibi geliyor. Hem bedenen hem ruhen daha bir canlı oluyorum. Bir an için olsa da ağrılarımı unutuyorum.
Saat 18.15’e kadar oturduk. Erdoğan Teke Beyin nefis ikramlarından sonra
arkadaşlarla röportaj yaptım. Daha doğrusu söyleşi. Oğlum Ahmet tarafından
kaydedilen bu söyleşiler kitabi da değil hayali de değil bizzat yaşanmışlıklar...
Bilindiği
üzere Erdoğan Bey 23 yıl İsviçre’de çalıştı. Bu vesileyle bütün Avrupa’yı
gezdi. Ahmet Mutluoğlu Bey de Fransa’da ve İsviçre’de kurslara katılmış. Bir
müddet de Belçika’da Türk çocuklarına öğretmenlik yapmıştır. Halen oğlu ve
torunları oradadır. Her yıl Belçika’ya gidip gelmektedir. Ahmet Gencal da
tüccarların tercümanı olarak bütün Avrupa’yı gezmiş görmüş biridir. Ayrıca yine
tercüman olarak Uzakdoğu ülkelerine gitmiştir. Çin ve Tayvan’daki gözlemleri de
ilginçtir.
Bu
arkadaşların yukarıda yazılı cevapları, tek kelimeyle muhteşemdir.
Kısaca
sabahki duygu yoğunluğu sarmışken beni bir de çok güzel düşünceler eşlik etti
duygulara. Ben hep böyle oluyorum zaten. Duygu ve düşünceler bir sarmaşık gibi sarıyor
beni. Belki de bunun için ne şiir gibi oluyor ne de düz yazı gibi… her şey
senin niyetine bağlı. Şiir de devşirebilirsin. Uygulanabilir düşünceler de.
Arkadaşların cevap yazılarında altını çizdiğim cümleleri özet olarak yazmayı
düşündüm bir an. Peki, ya sonra? Herkes kovası kadar fikir alsın, dedim.
Umarım
fikir alınır. Yine umarım ki bu fikirler yeni fikirleri üretmek için
kullanılır.
Düşüncelerimizin
hayat bulması dileğiyle…
Sabahattin
Gencal, 27. 06. 2026
