Aynı Yoldan Geçerken: Şikâyetten Çareye

Aynı Yoldan Geçerken: Şikâyetten Çareye | Bir Ahmet Gencal Şiiri

Bazen hayatımızı değiştirmemiz gerekmez; ona baktığımız yeri değiştirmemiz gerekir. Aynı yoldan geçerken gerçekten aynı hayatı mı yaşıyoruz, yoksa aynı düşünceleri mi tekrar ediyoruz? “Aynı Yoldan Geçerken”, zihinsel monotonluk, biteviye şikâyet, öğrenilmiş çaresizlik ve insanın kendi içindeki değişim ihtiyacı üzerine bir şiir. Günler birbirine benzedikçe yalnızca zaman ilerlemiyor; bazen bakışlarımız da eskiyor. Aynı cümleleri kuruyor, aynı şeylerden yakınıyor, aynı yollardan geçiyor ve çevremizdeki güzellikleri görmeden yaşamaya devam ediyoruz. Oysa bir yolun kenarında daha önce fark etmediğimiz bir ağaç olabilir. Bir insanın sesinde yıllardır duymadığımız bir bahar saklı olabilir. Bir başka soru, bir başka bakış, küçük bir adım bile içimizde yeni bir kapı açabilir. Bu şiirde felsefi şiir, tasavvufi düşünce, psikolojik çözümleme ve toplumsal gözlem aynı zeminde buluşuyor. Karanlığa öfkelenmek yerine küçük bir ışığın değerini, konuşmanın yanında dinlemenin önemini ve insanın kendi içindeki otomatik yaşamdan uyanabilme ihtimalini sorguluyor. Belki de mesele hayatın değişmesini beklemek değildir. Belki mesele, aynı hayata başka gözlerle bakabilmektir. Çünkü hiçbir sabah dünkü sabah değildir. Hiçbir insan dün bıraktığımız yerde kalmaz. Ve insan yürümeye başladığında, bazen değişen yol değil, kendisidir. Bu şiir; Sabahattin Gencal’ın “Zihinsel Monotonluktan Kurtularak Çare Üretmek ” başlıklı blog yazısından ilham alınarak yazılmıştır. https://gencalsabahatti.blogspot.com/ Sizce insanın hayatındaki asıl monotonluk nerede başlıyor: Hayatın kendisinde mi, yoksa bakış açısında mı? Düşüncenizi yorumlarda paylaşın. Şiirin size dokunan bir dizesi varsa onu da yazın. Bu şiiri, aynı soruları kendisine soran bir dostunuzla paylaşmayı unutmayın. Ahmet Gencal kanalına abone olarak; felsefi şiir, tasavvufi şiir, düşünce şiiri, insan ruhu ve hayat üzerine yeni şiirlerden haberdar olabilirsiniz. Yeni şiirlerde buluşmak dileğiyle. Ahmet Gencal

Zihinsel Monotonluktan Kurtularak Çare Üretmek

 

 

Uzun süreden beri bunalım içinde olduğumuz ortadadır. Her ortamda her zamanda herkesin de dert yanma, şikâyet, yakınma, sızlanma, kınama ve suçlamalarının aralıksız ve yükselerek devam ettiğini de herkes bilmektedir. Böyle bir durum hangi kavramla tanımlanabilir veya açıklanabilir? Bu soruyu elbette en uygun biçimde başta sosyologlarımız, psikologlarımız olmak üzere ilim ve bilim adamlarımız, yazarlarımız vb. açıklayabilir.

Bu durumumuz kangren olmadan teşhis edilmeli ve çözüm yolları bulunduktan sonra zaman geçirmeden iyileştirme, yenileştirme ve geliştirme uygulamalarına başlanmalıdır. Tabii bu işi başta TBMM ve hükümet olmak üzere devlet mekanizması içinde bulunan ve özel kurum ve kuruluşlar üstlenmelidir. Bütün aydınlar da desteklemelidir.

Elbette sade bir yurttaş olarak bizim de yapacaklarımız vardır. Şahsen bunun bilincindeyim. Ancak şartlarım ve imkânlarım müsait olmadığından asistanım yapay zekâ ile beraber çalışıyorum. Yapay zekâ, tecrübelerime dayanarak verdiğim planı makale haline getirdi. Düşündüğümden daha güzel yazdığını gönül rahatlığı ile söyleyebilirim. Yani benimle sohbet etmek isteyenler ve benim lagalugalarıma katlanabilenler üst katta benimle kalsın. Bu konularda yeni pencereler açmak isteyenler ise alt kata dipnotlara insinler.

Efendim, bugün 17 Ağustos 2026. Saat: 12. 22

Dikkat ederseniz yazımıza erken başladık. Yeni yerimiz uğurlu geldi. Bu sabah saat 08.00’de balkona çıktım. 50 dakika kitap okudum, yürüyüş yolundan geçenleri okudum. Bahçeyi be karşı ormanı okudum. Doydum doğrusu. Daha da duracaktım balkonda fakat oğlum Ahmet geldi. Beni öperek günaydın babacığım, diyerek beni ayrıca doyurdu. Bu arada internetin geldiğini de söyleyince içeri geçtik. Yazdığı muazzam şiirlerini dinledik. Oğlum diye söylemediğimi tahmin edersiniz; bu şiirleri edebiyat, sosyoloji, psikoloji, tasavvuf ve felsefe ile ilgili şiirlerin nasıl olduğunu merak edenler dinlemeli. Ufuklarını genişletmek isteyenler, yeni pencereler açmak isteyenler de dinlemeli…

Biliyorum, bizde değil şiir dinleme birbirimizi dinleme de yoktur. Ne zamanki cevap vermeyi düşünürüz belki o zaman dinleyebiliriz. Bu dinleme kültürü başlı başına bir konu olabilir ama ben balkonda kararlaştırmıştım bugünkü konuyu. Okuduğum kitapta monotonluk kelimesi geçmişti. Başka bir konu işleniyordu aslında ama ben monotonluk üstüne bastım. Mayına basar gibi oldum. Düşüncelere daldım…

Hayatım monoton geçti. Aa inanamıyorum, Sabahattin’in hayatı monoton geçer mi? Geçer geçer hem de bal gibi. Zaman zaman yazdım. Birazını tekrar yazayım:

Rahmetli eşimle her yönüyle gönüllerimiz olduğu gibi kafalarımız da uyuyordu. Çok ama çok düzenli, çok temiz, çok titiz bir hayatımız oldu. Herkesin takdir ettiği böylesi hayat iyidir ama böylesi biraz monoton kaçmıyor mu? Bir asfalt yol düşünün dümdüz olarak bir cetvel gibi ufka doğru uzanıyor. Biz ne güzel derken şoförler ne der acaba? Okuduğuma göre böylesi dümdüz yollar şoförlerin uykusunu getirirmiş. Doğrusu bizde hayatımızdan çok memnunduk. Düzenimizden de örneğin ışıklar söndü diyelim. Bu durumda bile kömürlüğe girer odunu kırar/doğrar, kömürle beraber kovaya doldurabiliyordum. Yerleri o derece belliydi. Aynı biçimde eşim mutfağa gider istenileni alıp getirebilirdi. Eşim benden bir adım öndeydi bu konuda…

Kaygı şikayetiyle doktorlara gittim zaman zaman. Bir doktor. hep aynı yoldan yürüme demişti bana. Bir müddet dediğini yaptım. Gerçekten ara yollarda da görülecek insanın aklını alacak güzel şeyler var. Başka bir doktor. Düzen takındın var mı, dedi. Yok dedim. Peşi sıra ama benim masam böyle karışık olsa canım sıkılır, dedim.

Bu ara toplumda görülen alışkanlıklarla benim monotonluğumu karşılaştırdım.  Tabii toplumda görülen olumsuzlukların biteviyeliğinden söz ediyorum. Bu arada merak edenler için monotonluk (Şikâyet ve yakınma monotonluğu)¹ ve biteviye² kavramlarını da sordum asistanıma. Asistanım diyorum ama, kendisi duymasın danışmanım gibi.

"Karanlığa sövmek yerine, kalkıp bir mum da sen yak.” Özdeyişini de sordum. Cevap? Yine güzel.³ Peki, sonra?

Yazının başında değindiğim gibi tuttum bir plan yaptım ve asistanıma verdim. O da güzelce bir makale yazıverdi.⁴ Hem de şipşak. Makalenin sonuç paragrafını yazıyorum. Anlayın işte, kopyala yapıştır yapıyorum. Kınamayın ben birkaç alıntı yapıyorum kaynaklarını da mutlaka gösteriyorum. Ama çok mohim kişi ve kuruluşlar, yasak olmasına rağmen kopyala yapıştırlar yüzlerce sayfalık klasörler yapıyorlar. Ayrıca benim yazıların okunma mecburiyeti yok ama…

Yüksek lisans yaparken, bir isteğim üzerine bir hocamız, “Malumun ilamı gerekmez.”⁵ demişti bana. Tesadüfe bakın ki bu yazımız için aşağı yukarı aynı şeyi söylüyor bana asistanım:

“Edebiyatta ve felsefede büyük yazarlar ve düşünürler "malumun ilamı" tuzaklığına düşmezler. Okurun zaten bildiği şeyleri uzun uzadıya anlatmak yerine, söylenmeyeni sezdirir (tefsir değil ima ederler). Bu da metnin ve düşüncenin derinliğini artırır.”

Biz hep tuzağa düşüyormuşuz da haberimiz yok. Tabi ustaların tuzaklarına bizim aklımız ermez.

Sadece biz mi tuzağa düşüyoruz? Bu soruyu sormamış olayım ki siyasete girmeyelim. Yalnız şu kadarını yazalım:

Kur’an ışığında zihinsel monotonluktan kurtularak sorunlara çare üretmek için sürekli tefekkür edelim.

Uygulanabilir çareler üretmek dileğiyle…

Sabahattin Gencal, Kuzuluk, 17. 08. 2026

1

Toplumun genelinde kronikleşen bu yaygın bıkkınlık, sürekli şikâyet ve tükenmişlik hâli sosyoloji, psikoloji ve felsefe literatüründe birkaç temel kavramla açıklanmaktadır:

1. Sosyal ve Psikolojik Kavramlar

·                     Öğrenilmiş Çaresizlik (Learned Helplessness): Psikolog Martin Seligman’ın ortaya attığı bu kavram, bireylerin karşılaştıkları olumsuz durumlar karşısında kontrol sahibi olamadıklarını ve çabalarının sonuçsuz kalacağını düşünüp bir süre sonra eylemsizliğe ve sürekli yakınmaya teslim olmalarını ifade eder. Toplumun genelinde "Ne yapsak değişen bir şey yok" algısının yerleşmesinin temel sebebidir.

·                     Anomi (Normsuzluk): Sosyolog Émile Durkheim’ın literatüre kazandırdığı anomi, toplumsal kuralların, değerlerin ve geleceğe olan güvenin zayıfladığı dönemlerde ortaya çıkan bir boşluk ve yönünü kaybetme hâlidir. Bu belirsizlik ortamı, bireylerde sürekli bir kaygı, güvensizlik ve şikâyet sarmalı yaratır.

·                     Kolektif Travma / Kronik Kaygı: Toplumun uzun süreli ekonomik, siyasi veya sosyal belirsizlikler ve krizler altında kalması, bireylerin sinir sistemini sürekli "teyakkuz" veya "tükenmişlik" modunda tutar. Bu durum, insanlarda sürekli bir gerginlik ve her şeyden yakınma reaksiyonunu tetikler.

2. Edebi ve Felsefi Karşılıklar

·                     Ennui (Varoluşsal Sıkıntı ve Usanç): Fransız edebiyatında ve felsefesinde sıkça işlenen ennui, hayatın anlamına ve geleceğe dair umudun yitirilmesinden doğan derin bir ruhsal yorgunluk ve bıkkınlık halidir.

·                     Melankoli ve Gaflet Sarmalı: Tasavvufi ve geleneksel düşüncede ise dış dünyadaki olumsuzluklar karşısında içsel pusulasını yitirip sürekli şikâyet etme hali, kişinin kendini olayların akışına kaptırması ve hayatın manevi anlamından uzaklaşmasıyla açıklanır.

Özetle; bireylerin çözüm üretmek yerine sürekli yakınma ve suçlama döngüsüne sıkışması, psikolojide öğrenilmiş çaresizliğin, sosyolojide ise anominin ve toplumsal tükenmişliğin en net göstergesidir.

***

2

 

Biteviye, Farsça kökenli (bî-teviye / katışıksız, kesintisiz) bir kelimedir ve Türkçede "hiç aralıksız, durmaksızın, hep aynı biçimde, tekdüze olarak" anlamına gelir. Günlük dilde ve edebiyatta genellikle "tekdüze", "monoton" veya "tekrar eden" kavramlarının karşılığı olarak kullanılır.

"Biteviye" Kavramı Uygun mudur?

Ele aldığımız konu bağlamında son derece uygundur ve hatta kusursuz bir kelime tercihidir.

Bunun birkaç önemli gerekçesi vardır:

1.               Anlam Tamlığı: "Monotonluk" veya "tekdüzelik" kelimeleri Batı kökenli teknik terimlerken, "biteviye" kelimesi Türkçenin zengin dokusunda aynı şeyin durmaksızın, usanç verecek şekilde tekrarlanmasını (örneğin biteviye şikâyet etmek, biteviye aynı şeyleri yaşamak) ses ve anlam uyumuyla çok daha canlı bir şekilde hissettirir.

2.               Toplumsal Eleştiriye Uygunluğu: Az önce bahsettiğimiz toplumun içindeki sürekli yakınma, sızlanma ve aynı kısır döngüyü bıkmadan aralıksız sürdürme halini (örneğin “Biteviye aynı şeylerden yakınıp duruyoruz” cümlesinde olduğu gibi) en sade ve vurucu şekilde özetleyen kelimelerden biridir.

3.               Üslup Uyumu: Bir Türkçe öğretmeni titizliğiyle yaklaşıldığında, yazılarda veya konuşmalarda yabancı kökenli "monotonluk" yerine "biteviye" sözcüğünü kullanmak hem ifadenin gücünü artırır hem de dile köklü bir zenginlik katar.

Kısacası; toplumun içinde bulunduğu o kesintisiz şikâyet sarmalını ve hayatın tekdüze akışını tanımlamak için "biteviye" hem anlam hem de estetik bakımından son derece isabetli ve yerinde bir kelimedir.

***

3

Halk arasında yaygın olarak bir Çin atasözü (veya Çinli bir düşünürün sözü) olarak bilinen ve Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü) gibi kuruluşlar tarafından da sıkça alıntılanan "Karanlığa sövmek yerine, kalkıp bir mum da sen yak" sözü, aslında köken olarak bir Çin filozofa ait değildir. Tarihsel kayıtlara göre bu ifade, ilk kez 2007 yılında İngiliz Metodist vaiz William Lonsdale Watkinson tarafından bir vaazında kullanılmış, zamanla dillerde yaygınlaşarak anonim bir özdeyiş ve halk bilgesinin sözü haline gelmiştir.

Bu Söz Ne Demek İstemektedir?

Sözdeki metaforlar oldukça açık ve çarpıcıdır:

·                     Karanlık: Hayattaki olumsuzlukları, cehaleti, adaletsizlikleri, zorlukları ve sorunları temsil eder.

·                     Karanlığa Sövmek: Sorunlar karşısında sadece şikayet etmeyi, yakınmayı, sızlanmayı, başkalarını suçlamayı ancak hiçbir somut çözüm üretmemeyi simgeler.

·                     Mum Yakmak: Küçük ya da büyük fark etmez, sorunun çözümü için bizzat harekete geçmeyi, sorumluluk almayı ve en ufak da olsa yapıcı bir adım atmayı ifade eder.

Özetle bu söz; problemler karşısında pasif bir şekilde dert yanmak yerine, çözümün bir parçası olmak için inisiyatif almanın önemini vurgular. Şikayet etmek enerjimizi tüketirken, küçük bir eylem bile karanlığı aydınlatmaya başlar.

***

4

Günlük Yaşamda Monotonluk: Hayatın Tekdüzeliğinden Kurtulma Rehberi

1. Giriş: Monotonluk Nedir ve Neden Önemlidir?

"Monoton" kelimesi, Yunancadaki mono (tek) ve tonos (ses) kelimelerinden gelir. Müzikte hep aynı perdeden, hiç değişmeyen tek bir nota düşünün. Bir süre sonra bu ses kulağımızı tırmalar ve bizi sıkmaya başlar. İşte hayatımızdaki "monotonluk" da tıpkı böyledir: Her günün bir önceki günün kopyası gibi geçmesi, renklerin solması, heyecanın kaybolması halidir.

Ortaokulda sabah uyandığınızı, aynı yoldan okula gittiğinizi, aynı sınıfta aynı dersleri dinleyip aynı sıraya oturduğunuzu hayal edin. Bir süre sonra bu durum otomatik bir hal alır. Peki, bu tekdüzelik hayatımızı nasıl etkiler? Bu makalede monotonluğun çeşitlerini, zararlarını, faydalarını ve ondan nasıl kurtulabileceğimizi inceleyeceğiz.

2. Monotonluğun Çeşitleri ve Günlük Yaşamdan Örnekler

Monotonluk sadece can sıkıntısı değildir; hayatımızın farklı alanlarında farklı biçimlerde karşımıza çıkar:

·                     Mekanik / Operasyonel Monotonluk (Eylemlerin Tekdüzeliği): Sabah kalkıp yüzümüzü yıkamak, kahvaltıda hep aynı peyniri yemek, aynı otobüse binmek. Örneğin, okul kantininden her gün aynı simidi alıp, aynı masada tek kelime etmeden yemek yemek mekanik monotonluktur.

·                     Bilişsel / Algısal Monotonluk (Zihnin Uyku Hali): Beynimizin enerji harcamamak için her şeyi "otomatik pilota" bağlamasıdır. Matematik dersinde öğretmen tahtaya kalkıp sürekli aynı soru tiplerini çözdüğünde bir süre sonra kulaklarımızın kapanması, zihnimizin "nasıl olsa biliyorum" diyerek uyuşması buna örnektir.

·                     Sosyal ve Duygusal Monotonluk: Arkadaşlarımızla ya da ailemizle konuşurken hep aynı cümleleri kurmak, aynı şakalara gülmek, yeni bir heyecan veya paylaşım alanı yaratmamaktır. "Nasılsın?", "İyi, senden inmeli?" diyaloğunun ötesine geçemeyen ilişkiler bu gruba girer.

3. Monotonluğun Zararları ve (Varsa) Faydaları

Her madalyonun iki yüzü vardır. Monotonluk da tamamen zararlı mıdır, yoksa hayatımızda bir işlevi var mıdır?

Zararları:

·                     Yaratıcılığın Sönümlenmesi: Sürekli aynı şeyleri yapan beyin yeni fikirler üretemez. Resim dersinde hep aynı ağacı çizen bir öğrenci bir süre sonra hayal kurmayı unutabilir.

·                     Varoluşsal Sıkıntı (Boreom): Zaman geçmek bilmez ama günün sonunda "Bugün ne yaptım?" diye sorduğunuzda elinizde hiçbir şey kalmamış gibi hissedersiniz.

Faydaları (Güvenli Liman Etkisi):

·                     Zihinsel Enerji Tasarrufu: Her sabah bağcıklarımızı nasıl bağlayacağımızı, okulun yolunu tekrar tekrar keşfetmek zorunda kalmasaydık beynimiz erken yorulurdu. Rutinler bize bir düzen ve güven sağlar; tıpkı bisiklete binerken dengede durmayı otomatik hale getirmemiz gibi.

4. Dinî ve Manevi Perspektifler

Kültürümüz ve inanç dünyamız monotonluğa karşı uyanık olmamızı emreder:

·                     Kur’an-ı Kerim’e Göre: Yüce Allah evrende hiçbir şeyi aynı yaratmamıştır. Gece ile gündüzün ard arda gelmesi, parmak izlerimizin farklı olması, yeryüzünde gezip ibret almamız (Fâtır Suresi, 27-28; Rûm Suresi, 22) hep bir yenilenme ve çeşitlilik çağrısıdır. Kur'an, insanı sürekli tefekküre (derin düşünmeye) davet ederek zihinsel monotonluktan kurtulmasını ister.

·                     Hz. Muhammed’in (sav) Sünneti: Sevgili Peygamberimiz bir hadisinde "İki günü eşit olan ziyandadır" buyurmuştur. Bu söz, her gün bir önceki günden daha bilgili, daha iyi ve daha faydalı bir adım atmamız gerektiğini, yani hayatı saydam bir tekrara hapsetmememizi öğütler.

·                     Tasavvufi Gelenek: İslam düşüncesinde "Tecellide tekrar yoktur" diye harika bir kural vardır. Yani Allah’ın evrene ve insana lütfettiği güzellikler her saniye yeniden yaratılır; hiçbir an bir önceki ana tıpatıp benzemez. Sufiler, "Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz" misali, bu ilahi yeniliği fark edememeyi büyük bir gaflet (uyku hali) olarak görürler.

5. Düşünürler ve Âlimlerin Gözünden Monotonluk

·                     Martin Heidegger (Felsefe): Ünlü filozof, sıradanlığın ve rutinlerin insanı asıl benliğinden uzaklaştırdığını söyler. "Derin sıkıntı", insanın hayatın anlamını sorgulaması için bir fırsattır; çünkü insan ancak canı sıkıldığında veya sarsıldığında "Ben kimim?" diye sormaya başlar.

·                     Yunus Emre ve Hacı Bayram Veli: Türk tasavvufunun büyük isimleri, insanın kalbini her gün taze tutmasını söyler. Yunus'un "Her dem yeniden doğarız, kim bize def ola" dizesi, monotonluğun en güzel ilacıdır; her sabah hayata sıfırdan ve yepyeni bir gözle bakabilmektir.

6. Monotonluktan Kurtulmak İçin Mevcut İmkanlarla Neler Yapılabilir?

Ortaokulda okuyan bir öğrenci, günlük yaşamındaki monotonluğu kırmak için şu küçük adımları atabilir:

1.               Farklı Rotalar Deneyin: Eve ya da okula giderken her zaman kullandığınız kaldırım yerine diğer tarafını kullanın. Etrafınızdaki binalara, ağaçlara sanki ilk defa görüyormuş gibi dikkatlice bakın.

2.               Bilinçli Farkındalık (Mindfulness) Egzersizi: Çay veya çorba içerken sadece içtiğiniz sıvıya odaklanın; elinizdeki bardağın sıcaklığını hissedin. Yemek yerken sadece yemek yiyin, televizyona veya telefona bakmayın.

3.               Yeni Bir Beceri veya Hobi Edinin: Bugüne kadar hiç okumadığınız türde bir kitap (örneğin bir şiir kitabı veya bilim dergisi) okuyun, sol elinizle yazı yazmayı deneme gibi küçük zihinsel şoklar verin.

4.               "Otomatik Pilotu" Kapatın: Arkadaşınızla konuşurken hep aynı kalıp cümleleri kurmak yerine ona daha önce sormadığınız enteresan bir soru sorun: "Bugün seni en çok şaşırtan şey ne oldu?" gibi.

7. Sonuç

Monotonluk, hayatın tuzu biberi olan rutinlerin kontrolden çıkıp birer zindan haline gelmesidir. Ancak bu zindanın anahtarı yine bizim ellerimizdedir. Hayatı bir tekrarlar zinciri olarak değil; her anı yeni bir macera, yeni bir tecelli olarak görebildiğimizde, en sıradan günümüz bile bir renk cümbüşüne dönüşecektir.

Kaynakça (Şikago Usulü Dipnotlar)

1.               Henri Bergson, Zaman ve Özgür İrade, çev. Mehmet Karasan (İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1991), 48.

2.               Martin Heidegger, Metafizik Nedir?, çev. Yusuf Örnek (Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu, 2004), 25-27.

3.               Kur’an-ı Kerim Meali, Rûm Suresi, 22. ayet; Fâtır Suresi, 27-28. ayetler.

4.               Ahmed bin Hanbel, Müsned, c. 5, 25 (İki günü eşit olan ziyandadır rivayeti bağlamı).

5.               Abdülbaki Gölpınarlı, Yunus Emre Divanı ve Hayatı (İstanbul: Remzi Kitabevi, 1985), 112 ("Her dem yeniden doğarız" beyiti).

***

5

"Malumun ilamı gerekmez", Türkçede "herkesin bildiği, ortada olan, açıkça görülen bir gerçeği ayrıca açıklamaya, kanıtlamaya veya duyurmaya gerek yoktur" anlamında kullanılan köklü bir deyimdir.

Buradaki kelimeleri incelediğimizde:

 

·                     Malum: Bilinen, belli olan demektir.

·                     İlam: Bildirme, duyurma veya resmi olarak açıklama demektir.

Yani ifade kısaca, "Zaten bilinen şeyi tekrar tekrar söylemek hem vakit kaybıdır hem de gereksizdir" mantığına dayanır.

Günlük Yaşamdan ve Toplumsal Hayattan Örnekler

Bu deyim hayatın pek çok alanında karşımıza çıkar:

1.               Ekonomik ve Sosyal Hayat: Sürekli artan hayat pahalılığından dert yanan bir toplulukta, bir kişinin kalkıp "Arkadaşlar, geçim sıkıntısı çekiyoruz" demesi üzerine başkasının "Malumun ilamı gerekmez, zaten hepimiz bizzat yaşıyoruz" demesi buna örnektir. Herkesin iliklerine kadar hissettiği bir gerçeği lafa döküp uzatmak gereksizdir.

2.               Biteviye Şikâyetler: Önceki sohbetimizde ele aldığımız, toplumun kronikleşmiş bıkkınlığı ve sürekli sızlanma hali tam da bu duruma örnektir. Herkes ülkedeki ya da günlük hayatındaki sorunların farkındadır; dolayısıyla ortadaki problemleri sürekli tekrarlamak bir "malumun ilamı"dır ve sorunu çözmek yerine sadece enerjiyi tüketir.

3.               İkili İlişkiler ve Tartışmalar: Bir işte kimin hata yaptığı açıkça ortadayken, taraflardan birinin uzun uzun kanıtlar sunmaya çalışması karşısında "Yahu uzatma, malumun ilamı gerekmez; kimin ne yaptığı ortada" denilerek konu kapatılır.

Bu Konudaki Görüşlerim

1.               Gereksiz Söz Kalabalığı: Malumun ilamı, iletişimde genellikle zaman ve zihin hırsızlığıdır. İnsanlar bilmedikleri şeyleri öğrenmekten fayda görür; ancak herkesin ezbere bildiği şeylerin sürekli dillendirilmesi zihinsel bir gürültü (kakofoni) yaratır.

2.               Eylem Eksikliğinin Perdesi: Toplumsal veya bireysel düzeyde sorunlar malumken (yani herkes sorunun ne olduğunu bal gibi bilirken), sürekli bu sorunu dile getirmek ve konuşmak bir tür kaçıştır. Çözüm üretmek yerine sorunu tekrarlamak, insanları eyleme geçmekten alıkoyan konforlu bir bahane haline gelir.

 

3.               Edebiyatta ve Düşüncede Estetik: Edebiyatta ve felsefede büyük yazarlar ve düşünürler "malumun ilamı" tuzaklığına düşmezler. Okurun zaten bildiği şeyleri uzun uzadıya anlatmak yerine, söylenmeyeni sezdirir (tefsir değil ima ederler). Bu da metnin ve düşüncenin derinliğini artırır.

Özetle; hayatın acı ya da tatlı gerçekleri ortadayken, bunları papağan gibi sürekli tekrarlamak yerine, "malum" olan o gerçeği değiştirmek veya iyileştirmek için somut adımlar atmak (örneğin karanlığa sövmek yerine bir mum yakmak) en erdemli yaklaşımdır.

***