12 Ağustos 2026 Çarşamba
Karar Vermek Kolay Değil
Karar Vermek Kolay Değil
Yine laptop’un başındayım. Saat:16.29, hava oldukça bunaltıcı, tıpkı bütün Türkiye’de
olduğu gibi.
Bugün ne yazacağıma bir türlü karar veremiyorum. Zaten öteden beri kolay
kolay karar verenlerden değildim. Şimdilerde kaygı bozukluğu da var. Tabii
ortam bozukluğu da.
Karar veremiyormuş, sanki toplumları ve insanlığı etkileyecek bir anlaşma
var da… Alt tarafı bir yazı… Doğru alt tarafı bir yazı ama üst tarafı? Bir
vicdan meselesi. Ooo, demek o kadar önemli? Önemli olmaz olur mu? Bir kişiyi
bile yanlış yönlendirirsek başka biçimde söyleyelim bir kişinin zamanının boşa
harcanmasına sebep olursak… Ya, gördün mü, bu vebal meselesi…
Ben, rahmetli Demirel gibi “Meseleleri mesele yapmazsanız mesele kalmaz.” diyemem.
“Evet, bugün yazmazsan mesele kalmaz.” demeyelim. Çünkü bu yazı bir ödevdir
benim için.
İnanın bir öğrenci gibi bu ödeve hazırlandım. Bildiğiniz üzere hazırlık
yapılmayan işlerden pek verim alınamaz. Verimli ve etkili ve de yararlı olması
umuduyla yazmaya devam ediyorum.
Bir kamu yönetimi uzmanı olarak karar verme konusunda gerek kuramsal
gerekse pratikte az çok bilgimiz var. Buna rağmen kolay kolay karar veremem.
Şimdi aklınıza çabucak triktrak karar veren rantçılar gelmesin, konumuz o
değil. Sahi neydi konumuz? Hatırladım bir türlü karar veremiyorum, demiştim.
Çerçeve Yasa oylamasındaki evet-hayır kararları tartışılmakta olduğu ana rastladı
bu yazımız. Ne yapsak acaba? Asistanıma birkaç soru sordum, isterseniz ilkin
onun cevaplarını da sonra okursunuz.1
En çok da Yeni Parti’nin kararı konuşuluyor. Biliyorsunuz ki ben hiçbir partinin
avukatlığına soyunmadım soyunmam da. Ama, ne derler doğruya doğru eğriye de
eğri. Prof. Dr. Mehmet Tomanbay, Özgür Özel ve partisinin çerçeve yasaya
verdiği "evet" oyuna yönelik eleştirilere yanıt vermekte ve bu
kararın stratejik gerekçelerini savunmaktadır. Bir Facebook yazısı olan bu
yazıyı asistanıma özetlettirdim.2 Okursak görürüz ki Özer yavaş
yavaş “ince ayar” politikalar da üretebilecek gibi görünüyor.
Politik sahadan çıkalım hızla. Başka mecralara gidelim.3
Farkındaysanız bazen okkalı kelimeler kullanıyorum. Nasılsa asistanım var
ya, gerekirse ağırlığı ona taşıtırım. Yine açıklanmaya muhtaç bir cümle
kullandım. Açıklamayı sonraya bırakıp bir geleneksel mecradan (gazeteden)
yaptığım alıntılardan söz edelim:4
Kazandıkça bölüşemiyorsan ELİNİ sorgula…
Konuştukça kırıcı oluyorsan DİLİNİ sorgula…
Yürüdükçe menzilden çıkıyorsan YOLUNU sorgula…
Ömür geçtikçe yerinde sayıyorsan GÜNÜNÜ sorgula…
Sevildikçe vefasızlaşıyorsan GÖNLÜNÜ sorgula...
Hangi hâlde olursan ol SONUNU sorgula!..4
Peki, bu yazıyı nasıl bitirelim?
Bu yazıyı beğenmiyorsan YAZARINI sorgula.
Sabahattin Gencal, Kuzuluk, 11. 08. 2026
______________________________________
1.
KARAR VERMEK
Karar verme, bireyin veya
kurumların yaşamını, yönünü ve geleceğini şekillendiren en temel zihinsel
süreçlerden biridir.
1. Karar Vermek Nedir?
Karar verme, en yalın tanımıyla: Belirli bir amaca ulaşmak veya
mevcut bir sorunu çözmek amacıyla birden fazla seçenek (alternatif) arasından
en uygun, makul veya istenen seçeneği belirleme ve eyleme geçme sürecidir.
Bu süreç yalnızca zihinsel bir
tercih yapmaktan ibaret değildir; aynı zamanda tercih edilen yolun getirdiği
sorumlulukları üstlenmeyi ve diğer alternatiflerden vazgeçmeyi (fırsat
maliyeti) içerir.
Örnek: Üniversite sınavına giren bir öğrencinin aldığı puana
göre Mühendislik mi yoksa Tıp mı okuyacağına karar vermesi hem gelecekteki
mesleğini hem yaşayacağı şehri hem de günlük yaşam tarzını seçmesi anlamına
gelir.
2. Karar Vermenin Önemi ve
Çeşitleri
Karar Vermenin Önemi
·
Zaman
ve Kaynak Yönetimi: Doğru karar, kaynakların (zaman, para, emek) verimli kullanılmasını
sağlar.
·
Sorumluluk
ve Özerklik: Bireyin kendi hayatının kontrolünü eline almasını sağlar.
·
Belirsizliği
Azaltma: Seçim yapmak,
belirsizliğin yarattığı kaygıyı ortadan kaldırarak hareket kabiliyeti
kazandırır.
·
Gelişim
ve İlerleme: İster doğru ister yanlış olsun, alınan her karar bir tecrübe üretir ve
kişisel/kurumsal gelişimi besler.
Karar Çeşitleri
|
Karar Türü |
Tanım |
Örnek |
|
Stratejik Kararlar |
Uzun vadeli, yüksek riskli ve
dönüşümü zor olan ana kararlar. |
Bir şirketin başka bir ülkedeki
pazara girmesi veya bir kişinin yurt dışına taşınması. |
|
Taktik (Yönetsel) Kararlar |
Stratejik kararları destekleyen,
orta vadeli kararlar. |
Şirketin yeni pazar için
pazarlama bütçesini belirlemesi. |
|
Operasyonel Kararlar |
Günlük, rutin ve kurala bağlanmış
kararlar. |
Bir çalışanın günlük e-postaları
yanıtlaması veya akşam ne yenileceğine karar verilmesi. |
|
Bireysel / Grupsal Kararlar |
Kararın tek bir kişi tarafından
mı yoksa bir heyet/kurul tarafından mı alındığı. |
Bir ailenin ev alırken ortak
karar vermesi (Grup kararı). |
3. Karar Verirken Nelere Dikkat
Edilmelidir?
Sistematik ve rasyonel bir karar
verme süreci şu aşamalara dikkat edilmesini gerektirir:
1.
Problemi/Amacı
Net Tanımlamak: Kararın ne için alındığı açık olmalıdır. Yanlış problemi çözmeye çalışmak
en büyük hatadır.
2.
Veri
ve Bilgi Toplamak: Duygular veya kulaktan dolma bilgiler yerine objektif verilere
dayanılmalıdır.
3.
Alternatifleri
Büyütmek: Yalnızca iki
seçenek (Evet/Hayır) arasında sıkışmak yerine üçüncü ve dördüncü olasılıklar
türetilmelidir.
4.
Fırsat
Maliyetini Hesaplamak: Seçilmeyen seçeneğin getireceği kayıplar değerlendirilmelidir.
5.
Duygusal
Mesafe Koymak: Anlık öfke, korku veya aşırı heyecan anlarında hayati kararlar
verilmemelidir.
4. İnsanlar Karar Vermekten Neden
Çekinir?
Karar verme eylemi çoğu zaman
psikolojik bir yük yaratır. İnsanların karar vermekte zorlanmasının temel
nedenleri şunlardır:
·
Hata
Yapma ve Başarısızlık Korkusu: Yanlış tercih yapıp pişman olma korkusu (FOMO - Fear of Missing Out).
·
Sorumluluktan
Kaçınma: Karar
verildiğinde sonuçların sorumluluğu bireye ait olur. Karar vermemek, suçu
koşullara atma konforu sağlar.
·
Seçenek
Çokluğu (Karar Felci - Analysis Paralysis): Seçenek sayısı arttıkça beynin
analiz kapasitesi zorlanır ve kişi hiçbir seçim yapamaz hale gelir.
·
Özgüven
Eksikliği: Kendi
sezgilerine ve mantığına güvenmeyen bireyler başkalarının kararlarına bağımlı
hale gelir.
5. “En Kötü Karar Kararsızlıktan
İyidir” Sözü Ne Anlama Gelir?
Bu ifade, eylemsizliğin ve
belirsizliğin yarattığı tahribatın, yanlış bir kararın yaratacağı zarardan
genellikle daha fazla olduğunu vurgular.
·
Enerji
Tüketimi: Kararsızlık
anı, zihni sürekli meşgul eder ve tükenmişliğe yol açar.
·
Zaman
Kaybı: Yanlış bir
karar verildiğinde, hatadan hızlıca dönülüp ders çıkarılabilir ve yeni bir yön
çizilebilir. Ancak kararsızlıkta zaman akıp gider ve kontrol tamamen
kaybedilir.
·
İnisiyatif
Kaybı: Siz karar
vermezseniz, şartlar veya başkaları sizin adınıza karar verir.
Örnek: Bir kavşakta duran sürücünün sağa mı sola mı
döneceğine karar veremeyip yolun ortasında durması, yanlış yöne dönüp sonra U
dönüşü yapmasından çok daha tehlikelidir; arkadan gelen araçların çarpma
riskini yaratır.
6. Bu Konudaki Görüşlerim
Karar verme becerisi bir kas
gibidir; kullanıldıkça gelişir. Günümüz dünyasında en büyük yanılgı
"mükemmel kararı" aramaktır. Oysa belirsizlik içeren dünyamızda %100
mükemmel karar yoktur; "yeterince iyi karar" ve "hızlı adapte olabilme yeteneği" vardır.
Karar vermekten korkmak yerine,
kararların revize edilebilir süreçler olduğunu kabul etmek gerekir. İnsan
hayatını şekillendiren şey sadece aldığı kararların doğruluğu değil, yanlış
kararları düzeltebilme ve onlardan ders çıkarma esnekliğidir.
Şikago (Chicago) Stili Dipnotlar
Karar verme teorileri, yönetim
bilimi ve psikoloji literatüründeki temel kaynaklara dayandırılan Şikago stili
(Notes and Bibliography) referans gösterimleri aşağıda
sunulmuştur:
Metin İçi Dipnot Numaralandırması
ve Örnekleri
Karar verme süreci, sınırlı
rasyonellik çerçevesinde bireylerin mevcut tüm bilgileri işleyememesi sebebiyle
tatmin edici olanı seçmesiyle gerçekleşir.¹ Karar felci ise seçenek bolluğunun
insan zihnini felç etmesi durumunu tanımlar.² Kararsızlığın maliyeti çoğu zaman
yanlış kararın maliyetinden yüksektir.³
Dipnotlar (Notes)
1.
Herbert A. Simon, Administrative Behavior: A Study of
Decision-Making Processes in Administrative Organization, 4. baskı
(New York: Free Press, 1997), 88-93.
2.
Barry Schwartz, The Paradox of Choice: Why More Is Less
(New York: Harper Perennial, 2004), 45-52.
3.
Daniel Kahneman, Thinking, Fast and Slow (New York:
Farrar, Straus and Giroux, 2011), 250-262.
Kaynakça (Bibliography)
Kahneman, Daniel. Thinking, Fast and Slow. New York: Farrar, Straus and
Giroux, 2011.
Schwartz, Barry. The Paradox of Choice: Why More Is Less. New York:
Harper Perennial, 2004.
Simon, Herbert A. Administrative Behavior: A Study of Decision-Making Processes in
Administrative Organization. 4. baskı. New York: Free Press, 1997.
***
2
ÖZGÜR ÖZEL VE PARTİSİNİN…
Prof. Dr. Mehmet Tomanbay’ın
yazısı, Özgür Özel ve partisinin çerçeve yasaya verdiği "evet" oyuna
yönelik eleştirilere yanıt vermekte ve bu kararın stratejik gerekçelerini
savunmaktadır. Metnin ana fikirleri aşağıdaki gibi özetlenebilir:
·
Sert
Eleştirilerin Haksızlığı: Özgür Özel ve partisinin yasaya ilişkin ağır eleştirileri, kırmızı
çizgileri ve şerhleri görmezden gelinerek sadece "evet" oyuna
odaklanılmasının ve yapılan ağır eleştirilerin sığ ve gerçeklikten uzak olduğu
vurgulanmaktadır.
·
Kurulan
Tuzağı Bozma Stratejisi: İktidarın, partiyi "barış karşıtı" ve "savaştan
beslenen" bir konumda gösterip anayasa yapım sürecinin dışına itmeyi
hedeflediği; Özgür Özel'in yasa zaten kabul edilecekken stratejik bir
"evet" oyu vererek bu algı oyununu bozduğu ifade edilmektedir.
·
Esas
Hedef Olarak İktidara Ulaşma: Cumhuriyet'in temel niteliklerini koruyabilmenin
yolunun iktidar olmaktan geçtiği belirtilmekte; bu süreçte toplumun geniş
kesimlerini kapsayan "Türkiye İttifakı"nı zedelemeyecek ve dengeleri
gözeten "ince ayar" politikalara ihtiyaç duyulduğu savunulmaktadır.
·
Kırmızı
Çizgiler ve Gelecek Süreç: Kararın ilkesel bir taviz olmadığı; Lozan, üniter devlet ve Anayasa'nın
ilk dört maddesinin kırmızı çizgi olarak korunduğu belirtilmektedir. Yasaya
verilen desteğin hamasetle değil akılla alınmış, geleceğe dönük riskli ancak
doğru bir hamle olduğu ifade edilmektedir.
***
3.
MECRA
Mecra, kelime anlamı olarak "akarsu yatağı, suyun
aktığı yol" demektir. Arapça kökenli olan bu sözcük, zamanla
soyut anlamlar kazanarak günümüzde en çok "bir işin gerçekleştiği
ortam, yayın ortamı, kanal veya doğrultu" anlamında kullanılır.
Kullanıldığı alanlara göre mecra
kavramı şu şekildedir:
1. İletişim, Medya ve Pazarlama
Terimi Olarak
Günlük hayatta en sık karşılaşılan
kullanımıdır. Bilginin, mesajın, haberin veya reklamın hedef kitleye
ulaştırıldığı yayın ve iletişim kanallarını ifade eder.
·
Geleneksel
Mecralar: Televizyon,
radyo, gazete, dergi, açık hava panoları (billboard).
·
Dijital
Mecralar: Sosyal medya
platformları (Instagram, YouTube, X vb.), web siteleri, podcast'ler, e-posta
bültenleri.
Örnek: "Şirketimiz yeni ürün
tanıtımında televizyon yerine dijital mecralara ağırlık verecek."
2. Mecazi ve Genel Anlamda (Gidişat
/ Doğrultu)
Bir olayın, konunun veya sürecin izlediği yol, aldığı biçim veya yönü belirtmek için
kullanılır.
Örnek: "Olaylar hiç
beklemediğimiz farklı bir mecraya kaydı." (Farklı bir yöne,
farklı bir konuya evrildi.)
3. Coğrafi ve Gerçek Anlamında
Suyun doğal olarak aktığı yatağı
veya kanalı ifade eder.
Örnek: "Aşırı yağış nedeniyle
nehir kendi mecrasından çıktı."
***
4
HALİME GÜRBÜZ,
İYİ HAFTALAR…
Aşırı sıcaklar ve doğrusunu bildiğimiz yalanlar bizi çok bunalttı…
*
-Cacık içinde güzel duracakken toplum içinde ziyan olup giden ne çok insan
var!..
*
Eğer köpeğin sana havlamaya başladıysa onu başkaları besliyor demektir, aynı
şey insanlar için de geçerli…
*
Gereksiz insanlarla tartışmamak, kendinizi açıklamaya çalışmamak…
Sizi zehirleyen bağları koparmak, özel hayatınızı herkesle paylaşmamak...
İnsanlarla aranıza gerekli mesafeyi koymak...
Muhteşem bir “öz bakım”dır…
*
-Hiçbir şeyi ikinci defa anlatacak kadar tahammülü ve ikinci defa soracak kadar
merakı kalmayanlar birleşelim…
*
Biz millet olarak ‘kim ooo?' sorusuna verilen standart 'been' cevabının ses
analizini yapıp, kişinin kim olduğunu anlayabilen eşsiz bir gene sahibiz…
*
-Suyun sesi güzel olmazdı; yoluna çıkan taşlar olmasa…
*
Kazandıkça bölüşemiyorsan ELİNİ sorgula… Konuştukça kırıcı oluyorsan DİLİNİ
sorgula… Yürüdükçe menzilden çıkıyorsan YOLUNU sorgula… Ömür geçtikçe yerinde
sayıyorsan GÜNÜNÜ sorgula… Sevildikçe vefasızlaşıyorsan GÖNLÜNÜ sorgula...
Hangi hâlde olursan ol SONUNU sorgula!..
*
Acele karar veren kişi, sonunda bin pişman olacağı hayal kırıklıklarına uğrar.
Oku attıktan sonra değil, yayı gererken düşünmek lâzım.
Halime Gürbüz, İyi
haftalar…, Türkiye Gazetesi,11
Ağustos, 2026
https://www.turkiyegazetesi.com.tr/kose-yazilari/halime-gurbuz/iyi-haftalar-1808402
***
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)