6 Temmuz 2026 Pazartesi
İyi İnsanların Yüzü Suyu Hürmetine
Köz Oldum
Merhaba,
"Merhaba", gün içinde karşılaşılan
insanlara verilen esenlik, dostluk ve saygı bildiren bir selamlaşma sözcüğüdür.
Arapça kökenli olup kelime anlamı "geniş ve ferah bir yere geldiniz,
burada rahat edebilirsiniz" demektir. Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde
"selam" olarak tanımlanır.”
Biraz sonra ateşten söz edeceğim. Şaşırmayasınız ve
korkmayasınız diye merhaba ile başladım. Merhabanın bir anlamı da “Benden
bir zarar gelmez. Rahat olun.” demektir. Rahat rahat okuyuverin.
Sizlere, “ateş almak” nedir diye sorsam
muhtemelen farklı cevaplar verirsiniz. Örneğin;
·
Yanıcı
maddelerin alev alıp tutuşması,
·
Ateşli
silahların patlaması
·
Bir kişinin
aniden öfkelenmesi, heyecanlanması veya aceleci davranması vb. gibi.
Bazılarınız da özellikle bizim kuşaktan olanlar "ateş
almaya gelmek" deyimini hatırlayabilir
"Ateş almaya gelmek" deyimi, bir yere
çok kısa süreliğine uğrayıp, uzun süre kalmadan hemen geri dönmek isteyen
kişiler için kullanılır.”
Peki, siz gerçekten bir komşuya ateş almaya
gittiniz mi?
7 veya 8 yaşlarındaydım. Elime bir ocak küreği
verdiler ve komşudan ateş almamı istediler. Küreğe köz doldurdular…Bir
keresinde de küreksiz olarak ateş almaya gitmiştim. İşte burası ilginç. İki
avucumu birleştirdim. İçine soğuk kül koydular. Külün üzerine de közler…
Buraya
kadar yazdıklarımı 75 yıl önceki koşullara ve bugünkü koşullara göre analiz
ediniz desem zor mu olur. Hayır. Dönemimizde gün geçmiyor ki bir orman yangını
haberi duymayalım. Daha doğrusu böylesi olaylara kayıtsızlığın ve
tedbirsizliğin devam etmesi içimizi de yakıveriyor. Ayrıca bazı durumlarda ateş
alanları da etekleri tutuşanları da görüyoruz.
75
yıl öncesini düşünürsek durumu fakirliğe mi yorsak yoksa ateş geleneğine mi?
Tekel kibritleri vardı. 5 kuruş. Fiyatı değişmezdi. Bu kibriti bile tasarruflu
kullanırdık. Fakirliğimizi hatırlamamızdan değil tutumluluk zihniyetinden. Öte
yandan ocaklarımızdaki ateş kolay kolay sönmezdi. Gece közleri külle kapatır ve
ateşi uyuturlardı. Sabahleyin bizimle beraber onu da uyandırırdı büyüklerimiz.
Bu konuyu işleyebilsek yararlı olurdu doğrusu; O günden bugüne
zihniyetimizdeki, değerlerimizdeki, söz ve tavırlarımızdaki yozlaşmayı anlatmış
olurduk. Belki de kafamız dank ederdi. Ancak benim kafama küller ve közler
takıldı.
Bizler
meslek hayatımızda meşale gibi geniş çevreleri aydınlatamadık ama
bulunduğumuz ocaklarda yanarak alevlerimizle hem aydınlattık hem de ısıttık.
Emeklerimiz devletimizin bizlere bahşettiği imkânlara göre çok az kalır. 8 yıl
parasız yatılı okudum. Gerçi mecburi hizmetleri yaptım ama son nefesime kadar
katkı sağlamayı kendime görev edindim.
Hayat
sınıyor insanı, hayat yakıyor insanı. İçten içe de yanıyordum zaten… Derken bir
küle döndüğümü fark ettim. Üzülmedim değil ama gerçeği, ister istemez
kabullenmek zorundayız.
Durum
böyleyken böyleyken, oğlum Ahmet Gencal küllerimin arasında közler buldu:
“Köz,
tamamen yanarak kor haline gelmiş, parlak ve sıcak kömür parçalarına verilen
isimdir. Genellikle mangalda, sobada veya şöminede yanan odunların ardından
kalan ısı kaynağını ifade ede
Köz,
ateşi sönmüş ancak içi hâlâ yanmaya devam eden kızgın, kor hâlindeki odun veya
kömür parçası anlamına gelir…”
Ateşi
sönmüş ancak içi yanmaya hâlâ devam eden…İşte ben.
Oğlum
Ahmet bu közlere üfleye üfleye kendi ateşini yaktı. Ben bir meşale teslim
edemedim ama o közlerimi volkanına kattı. Beni de rahatlattı.
Rahatlayınca
insan başka oluyor. İnsanın içine heyecan doluyor. Üstelik hatırladıklarımız da
oluyor yarım yamalak. Yarım yazmak olmaz. Google ne güne duruyor:
"Köze
üflemek" deyimi ve kökeni, genellikle hayatın içindeki potansiyeli
değerlendirmeye ve boşa kürek çekmemeye işaret eder. Bu kavram en çok, Kaşgarlı
Mahmud’un Divânu Lügâti't-Türk eserinde geçen "Küle üflemektense, köze
üflemek yeğdir" atasözüyle bilinir. Bu bağlamda "köze üflemek";
sönüp gitmiş, tükenmiş şeylerle (kül) vakit kaybetmek yerine, içinde hala yaşam
veya potansiyel barındıran (köz) durumları canlandırmaya çalışmanın, yani daha
akılcı ve verimli bir yol seçmenin önemini vurgular.
Mecazi
anlamda sönmeye yüz tutmuş bir heyecanı, ilişkiyi veya işi yeniden
alevlendirmek, harekete geçirmek anlamına gelir.
Ayrıca
ateş yakma pratiğinde de alevi üfleyerek uzaklaştırmak yerine, sıcak közleri
beslemek için doğru noktaya odaklı ve kontrollü bir şekilde nefes vermeyi ifade
eder.”
Allah
(cc) kendilerinden razı olsun. Oğlum Ahmet “köze üflemek”le kalmadı. Bedenen de
güçlenmem için beslenme ve yürüyüşlerimi de hakkıyla yapmama yardımcı oluyor.
Artık doğru noktaya üflediğimizden eminiz.
Kaliteli
yaşam, erdemli ve yarar sağlayan ve de aydınlatıcı bir yaşam için elimizden
geleni yapmaya çalışacağız.
Çabalamak
bizden Tevfik Allah’tan.
Sabahattin
Gencal, Kuzuluk, 06. 07. 2026
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)