Kelimeler Çekilirken

 

Kelimeler Çekilirken | Bir Ahmet Gencal Şiiri

Kelimeler yalnızca konuşmak için değildir; bazen insanın ruhunu, hafızasını ve geleceğini de taşırlar. Bu şiir, kelimelerin yavaş yavaş eksildiği bir çağda insanın kendini yeniden arayışının hikâyesidir. "Kelimeler Çekilirken", dilin yalnızca iletişim aracı değil; düşüncenin, vicdanın, hafızanın ve insan olmanın görünmez evi olduğunu anlatan felsefi ve tasavvufi bir şiirdir. Bugün teknoloji büyürken, sesimiz çoğalıyor gibi görünse de bazen kelimelerimiz azalıyor. Oysa kelimeler eksildikçe yalnız konuşmalar değil; düşünceler, hatıralar ve birbirimizi anlama biçimimiz de sessizce değişiyor. Bu şiir; • kelimenin insan ruhundaki yerini, • düşüncenin dil ile kurduğu bağı, • hafızanın zaman karşısındaki yolculuğunu, • çocuklara bırakılan görünmez mirası, • modern hayatın sessiz yalnızlığını, • toplumsal dönüşümün insan üzerindeki izlerini, şiirin diliyle anlatmaya çalışıyor. Her dize; okuyucuya hazır cevaplar vermek yerine yeni sorular bırakmayı amaçlıyor. Bu şiir; Sabahattin Gencal’ın “Kelime Hazinemizi Zenginleştirelim” başlıklı blog yazısından ilham alınarak yazılmıştır. https://gencalsabahatti.blogspot.com/ Eğer siz de; çağdaş Türk şiiri, felsefi şiir, tasavvufi şiir, insan ruhunu anlatan şiirler, düşünce şiiri, anlam arayışı, ve kelimelerin dünyasıyla ilgileniyorsanız doğru yerdesiniz. Şiiri dinledikten sonra sizin için en etkileyici dize hangisiydi? Yorumlarda paylaşmayı unutmayın. Düşünceleriniz, şiirin yeni anlam katmanları oluşturmasına katkı sağlayacaktır. 🔔 Ahmet Gencal kanalına abone olarak yeni şiirlere destek olabilir, çağdaş Türk şiirine birlikte yeni bir yolculuk yapabilirsiniz. Diğer şiirlerime de göz atmayı unutmayın. Her şiir, insanı ve zamanı başka bir pencereden anlatmaya çalışıyor. İyi dinlemeler.

Kelime Hazinemizi Zenginleştirelim

 

Kelime hazinesinin (Kelime, kavram-terim, deyim, atasözleri vb.) zenginliği ile düşünme mekanizması / akıl yürütme arasında doğru orantı vardır. Açık deyişle kelime hazinemiz ne kadar zenginse o kadar daha çok düşünce üretebiliriz. Tabii bunun tersi de doğrudur. Çağdaş uygarlıkta ileri olan toplumlarda geçerli olan bu kural bizim toplumumuzda ve bizim gibi toplumlarda ne derece geçerlidir?

Bu konuda bir araştırma yapılıp yapılmadığını da bilmiyorum. Ben de bir araştırma yapmadım. Sadece tahminimi yazacağım. Bizim gibi toplumlar, üzülerek yazıyorum düşünme mekanizmalarını devreden çıkarttıkları için kelime hazinesi kavramını dert etmemişlerdir. Devlet hazinesi kadar önemli olan bu kavram okul kitaplarında kalakalmıştır.

Yine üzülerek yazıyorum ki bugün de kelime haznemizin tükenmekte olduğunun farkında bile değiliz. Tabii istisnalar olur her zaman. Bu konuyu ele alanlara candan teşekkürler.

Sayın Kadir Kaymakçı  haberturk.com  deki 24.07.2026 tarihli  "Her Geçen Gün Daha Az Konuşuyoruz" başlıklı yazısı dikkatimi çekti. Yazıyı analiz etmekle kalmadım asistanım AI’ın da bu konudaki görüşlerini aldım. Bu konuda yazdıklarımı da az çok hatırladım. Bütün bunları paylaşmaya gerek görmüyorum. Bu konuda yalnız birkaç çıkarım yapacağız:

Bugünlerde Türkiye gündemi oldukça yoğun. Ya herrü ya merrü demeye hazırlananların yürüyüşlerinin olduğu tarihi günler. Bugünler rejim değiştirme kararlılığının sessizce ve büyük kurnazlıklarla gösterildiği günler. Bugünler mutfaklarda yangınların başladığı günler… İşte bugünlerde Sayın Kaymakçı Her “Geçen Gün Daha Az Konuşuyoruz” başlıklı yazısında kelimelerin azaldığından söz ediyor. Tabii onun niyetini amacını bilmemekle beraber diyorum ki yazar, bütün bu kaosa gitmekte olan durumun asıl sebebinin kelime hazinesinin yok denecek kadar fakir olması dolayısıyla düşünce üretememekten kaynaklandığını vurgulamak istiyor.

“Aristoteles de kabilesindeki diğer ataları gibi anladı, insan ormanda tek ise yok olur. İnsan sosyalleşmeye mahkûm, fiziksel olarak zayıf bilişsel olarak benzersiz, konuşan bir kurttur. İnsan nedir? İnsan, dil aracılığıyla iletişim kuran hayvandır. Kurt da insan gibi, canlıdır, ruh doludur fakat insan konuşur. İbn-i Sina’nın dediği gibi ‘insan konuşan ruhtur.’ Veyahut bin yıl sonra modern düşüncenin sloganını atan Descartes’ın hatırlattığı gibi ‘düşünüyorum, o halde var’ımdır.” (https://ecemengin.com/2024/07/23/insan-nedir-konusan-bir-hayvandir/)

Yukarıdaki alıntı üzerinde fazla durmadan soralım: “İnsan konuşan ve düşünen hayvandır.” deniliyor. Peki, konuşması azalanlara, düşünce üretemeyenlere ne diyeceğiz? Bu konuda bir şey söylemek haddim değil elbet. Ama yine tahminen diyorum ki Prof. Dr. Niyazi Kahveci’ye bu soru sorulsaydı “animal evre”den söz edebilirdi.

Şimdi yavaş yavaş anlıyor muyuz kelime hazinesinin zenginliğinin önemini?

Şimdi soruyorum: Günlük konuşmalarınızı / yazmalarınızı kaç kelimeyle yapıyorsunuz? Saymadınız mı? Sayın lütfen. Hazinenizde kaç kelime var? Yine mi bilmiyorsunuz?  Peki açlık sınırı, yoksulluk sınırını biliyor musunuz? Gazetelerden okumuşsunuzdur. Emeklilere reva görülenleri? Bunlarla ilgilenmeyin demiyorum. Kelime hazinesi en az bunlar kadar önemlidir. Bakın çağdaş devletler bu olumsuzluğun farkında ve rakamlarla konuşuyorlar:

“Daniel Cox, yeni bir araştırmaya göre 2005-2019 yılları arasında Amerikalıların her yıl bir önceki yıla göre 330 kelime daha az konuştuğunu söylüyor. Günlük konuşmalarda kullandıkları kelime sayısı da 16 bin 600’den 12 bin kelimeye düşmüş.” (Kaymakçı)

Vah vah günlük konuşma dilleri 12 bine düşmüş.

Ya bizde nasıl? Dedim ya araştırma yapmadım. Öyle yüzeyden yüzeyden yazıvereyim.

1959 yılında rahmetli Çetin Altan, bu konuyu ele alıyor ve günlük ortalama konuşma dili kelime sayısının 1500’e yaklaşmakla beraber birçok yörede bu sayının 500’ün de aşağısına düşmesinden yakınıyordu.

Kendi durumumu gözden geçirmiştim bir vakitler. Bundan da söz edeyim: İlköğretmen Okulu birinci sınıftayken kelime hazinemin tahmini olarak 14.000 olduğunu tespit etmiştim. Bunların günlük kullanımını tespit edememiştim. Birkaç sene önce bir yazı okumuştum, Avrupa’nın bir yerinde ortaöğretim öğrencilerinin kelime hazinesi 60.000. Farkı görüyor musunuz? Ben kendimi bir şey zannediyordum…

Allah’a (cc) şükürler olsun kesem para ile dolmadı ama çok çeşitli alanlarda okuduğum için kelime haznemiz barajlardaki doluluk seviyesine ulaştı. Ulaştı ulaşmasına da bunları kullanamayınca yavaş yavaş eridi hazinemiz. Rahatsız olduk eridi, yaşlandık eridi ve erimeye devam ediyor…

Belki bazı arkadaşlarımız hatırlar. Bir tarih hazinemizi zenginleştirmek için “her gün bir kelime kampanyası” yaptım kendi kendime. Tutmadı. Elbet tutmaz. Tek kişiyle bu olmaz. Arkadaşlar olacak ki konuşa konuşa… Arada bir ayet ya da vecize ezberleyeyim, dedim yine beceremedim. İnsan üzülüyor ister istemez koskoca tarih kitaplarını ezberlerdim. Şimdilerde hiçbir şeyi ezberleyemiyorum. Söylemek ne derece doğru bilmiyorum. Çocuklarımın telefon numaraları bile yok aklımda…

Yanlış anlaşılmasın. Şükürden aciz değilim. Buna da şükür diyor ve uyarıyorum:

Sizler konuşmuyorsunuz, bir şey diyemem ama yanınızda küçük çocuklar varsa onları düşünün. Onlar konuşmayı nasıl öğrenecekler?

Teknoloji çok ilerledi. Bununla doğru orantılı olarak kelime hazinelerinin zenginleşeceği yerde tam tersi olmasına da akıl erdiremiyorum. Bu da dikkate alınmalı ve gereği yapılmalıdır.

Bir de şu var, okumuyorsunuz, buna da bir şey demeye haddim yok ama çocukların yanında okuyun, en azından okur gibi yapın. Benden söylemesi kelimeler biterse insan da insanlık da biter.

Kelime haznemizin zenginleşmesi dileğiyle…

Sabahattin Gencal, Kuzuluk, 26. 07. 2026