(…)
Kur’an-ı Kerîm’in ilk inen (Alak) sûresine “oku!” buyruğuyla başlandığı gibi ikinci inen bu sûrenin ilk
ayetinde de Allah-ü Teâlâ tarafından yazı aracı olan kaleme ve kalem ehlinin onunla yazdıkları üzerine yemin edilmiş
olup bu durum, İslâm’ın okuma yazmaya, bilime ve yazılı kültüre verdiği önemi
göstermesi açısından oldukça anlamlıdır.”
Yukarıdaki alıntıların ışığında diyebiliriz ki:
Allah (c.c.) Kur’an-ı Kerim Alak Sûresi (96) 01.
ayette “Yaratan Rabbinin
adıyla oku!” emrini veriyor. Allah’ın emirlerini yerine getirmek bizim için farzdır.
Gerek
“O Rab ki kalemle yazmayı öğretti.” (Alak 96/04), gerek “Nûn, Kaleme ve
yazdıklarına andolsun.” Kalem (68/01) ayetinde kalemin önemi vurgulanıyor; ama
emir yok. Onun için bazı müfessirler yazmanın farz-ı kifâye olduğunu belirtmektedirler.
Kısaca, okumak farz, yazmak farz-ı
kifâyedir. “İslâm öncesi Arap
toplumunda yemin çok yaygındı. Kur’an-ı Kerîm Arap diliyle nazil olduğu için
Arapların bu âdetini muhafaza etmiş, çeşitli edatlarla (hurûfü'l-kasem) yapılan
yeminler ve ifadeyi güçlendiren değişik edebî sanatlar kullanarak ilâhî
hakikatleri tekit ve teyit etmiştir. Bazan da yeminle, kendisi için yemin
edilen şeyin kıymet ve önemine işaret edilmiş, ayrıca dinleyenlerin o şeye
karşı dikkatlerinin çekilmesi de hedef alınmıştır.” (Türkiye Diyanet Vakfı
İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, 1989, II.)
Kalem Sûresi 01. ayetinde yemin edilen şey (Muksemun
bih) kalem ve yazdıklarıdır. Allah’ın üzerine yemin ettiği şey kuşkusuz ki çok
önemlidir. Ancak yemine sebep olan, kendisi için yemin edilen şey (muksemun
aleyh) arasındaki münasebetin incelenmesi de çok önemlidir.5
Özetle
denebilir ki:
Nasıl ki Alak Sûresi ilk beş ayetinde Yaratıcı Rabbın adı ile okuyup
öğrenilmesi ve yazılıp paylaşılması istenmekte yani ilim teşvik edilmektedir; Kalem Sûresi 1. ayetinde de Allah rızasına
uygun olarak yazanlara, kaleme ve yazılanlara önem verildiği vurgulanmaktadır.
Kısa deyişle Kur’an-ı
Kerim’de ilme çok önem verilmektedir. Bunu idrak edebilenler, ancak okumayı
farz, yazmayı farz-ı kifâye olarak değerlendirebilenlerdir.
______________________________
SabahattinGencal (Derleyip Sunan), KALEM SÛRESİ TEFSİRİ, Cinius Yayınları, İstanbul, 2020
