Bel'amların Özelliklerini Biliyor muyuz?

 

Bel'amların özelliklerini biliyor musunuz?¹

Biliyorsanız mesele yok. Ama bilmiyorsanız veya eh, şöyle böyle biliyorsanız en kısa zamanda öğrenmenizi tavsiye ederim.² Ayrıca günümüzdeki bel’amları da tanımamız gerekir.³

“Söz dokuz buğumdur, dokuz düşünüp bir söylemeli.”⁴ atasözünü az çok biliyoruz. Nasıl ki ağzımızdan çıkacak her kelimeyi süzerek çıkarıyorsak duyduğumuz veya okuduğumuz her kelimeyi de filtrelerimizden geçirerek almalıyız. Eski dönemler de eskidi. Artık kimseye güven kalmadı. Onun için belirttiğimiz gibi filtrelerimizi kullanmayız. Bazen bu da yetmez. İlgili uzmanlardan da görüş almalıyız.

Üç buçuk saniye düşünün: Sabahattin Hocamız şimdiye dek bir tavsiyede bulundu mu? Aa hayret. Evet, ilk kez bir tavsiyede bulunuyor. Acaba neden? Çünkü zaman geçmek üzeredir.

“Bir işi zamanında yapmazsan eder/Azalır taşımış olduğu değer.”⁵ Azalmak mı? Ne azalması, zamanında yapmadığın işin değeri hiç kalmayabilir.

Bakınız tavsiye ediyorum. Yönlendirmiyorum. Öğrenin ve kendi vicdanınıza göre hareket edin. Bazı vicdanların kararması moralinizi bozmasın. Tarih boyunca böyle kara vicdanlılar da çıkmıştır.

Hata, usulsüzlük, haksızlık, zulüm; kibir, riya, hırsızlık, rüşvet, iftira, kumpas vb. kötü ahlaklılık; sefillik, uyuşturucu, fuhuş, şike, yasa dışı bahis, kumar, kara para aklama vb.  bin bir olumsuzluklarla tam bir bataklığa dönen ortamımızı sinek avlayarak veya onlara operasyonlar yaparak kurutamayız. Hasılıkelam “Emanetleri ehline vermeliyiz.”⁶ İstisnasız her alanda uzmanlara, hak edenlere görev vermeliyiz.

“Lafla peynir gemisi yürümez.” arkadaş. İşte onun için tekrar diyorum ki:

Bazı hakikatleri öğrenmeliyiz. Öğrenmekle kalmamalı uygulamalıyız. Uygulamakla da kalmamalı paylaşmalıyız.

Çalışmak bizden tevfik Allah’tan.

Sabahattin Gencal, Kuzuluk, 20. 07. 2026

________________________________________________

1.    Bel'amların Özelliklerini Biliyor Musunuz?

Kur’an bizlere Hz. Musa kıssasını anlatırken onun hâkimiyet mücadelesi verdiği ve siyasal iktidarın temsilcisi olan Firavun’dan da çok bahsetmiştir.

Kur’an’dan öğrendiğimize göre firavni sistemi tutan saç ayakları; Belam, Karun ve Hâman’dır. Karun sistemin sermaye, Hâman da sanat gücünün temsilcileridir. Belam ise firavni sisteme destek veren dini ve ilmiye sınıfının temsilcisidir. Hatta Belam’ın ilmi derinliğinin İsm-i azamı bilecek derecede olduğu rivayet edilmiştir. [Kurtubi, Cami’u-l Ahkam’i-l Kur’an, c.I,s.369.]

 

Kur’an’ın evrenselliği ve Hz. Musa kıssasının en çok anlatılan kıssa olması bağlamında olayı değerlendirirsek bu sınıflar Hz. Muhammed(s.) ümmetinin de başının belalarıdırlar. Kısacası; karunlar, hamanlar ve belamlar her dönemde vardırlar. Yüce Allah bu sınıflardan olmamak ve firavni özellikler taşıyan sistemlere destek vermemek için Müslümanları bu kişilerin niteliklerini anlatarak uyarmıştır.

A’raf suresinde bu saymış olduğumuz temsilcilerden bahseden Allah Teâlâ, Belam’ı da aynı surede nitelikleriyle tanıtmıştır. (Mehmet Sürmeli)

 

2.    Bu tipler ve tanımlamalar sadece Mısıra özgü, Mısırda yaşanmış tarihsel bir olayın figüranları değil, tarih boyunca devam eden hak ve batıl savaşının olduğu her yerde hakkın karşısına çıkan tiplerdir. Çağlar değişir ama Firavun, Karun, Haman ve Bel’am dörtlüsünün, hakka/hakikate karşı çıkışları hiç değişmez. Dün, zorbalıkla köle ettiklerini, bugün farklı adlar altında ezmeye, sömürmeye ve köleleştirmeye devam etmektedirler. Müslüman toplumun vazifesi, zalimlerden uzak olmak ve onlara yardımcı olmamak, güç nispetince mücadele ve mücahedeyle zulmün, haksızlığın izalesi, adalet ve ahlakın inşası için gayret göstermektir.

Abdulgafur LEVENT, Firavun, Karun, Haman ve Bel’am Dörtlüsü,          (https://www.mirathaber.com/firavun-karun-haman-ve-belam-dortlusu/)

3.    Bel'am (veya İslam literatüründeki tam adıyla Bel'am bin Baura), ilmini, dini otoritesini ve konumunu hakikati gizlemek, güç sahiplerine yaranmak ya da kişisel menfaat devşirmek için kullanan "alim" veya "entelektüel" tipolojisini ifade eden sembolik bir kavramdır. Kur'an-ı Kerim'de (A'râf Suresi, 175-176) kendisine ayetler verildiği halde onlardan sıyrılıp çıkan ve dünyaya saplanıp hevasına uyan kişi olarak tasvir edilir.

Günümüzde bu zihniyet ve tipoloji yok olmamış; modern dünyanın araçlarıyla şekil değiştirerek varlığını sürdürmüştür. Bugünün "Bel'am" olarak nitelendirilebilecek figürlerinin temel özelliklerini ve güncel örneklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Güce ve Otoriteye Göre Fetva/Görüş Ayarlama

En belirgin özellikleri, hakikati veya bilimsel/dini doğruları değil, güç sahiplerinin (siyasi otorite, fon sağlayıcılar, küresel sermaye) duymak istediği şeyleri söylemeleridir.

• Günümüzden Örnek: Bir ülkedeki yönetimin faiz, vergi, savaş veya insan hakları konusundaki ani politika değişikliklerine meşruiyet kazandırmak için dün "haram" dediğine bugün "zarurettir" diyerek kılıf uyduran din adamları veya akademisyenler.

2. İlmi ve Bilgiyi Menfaat Karşılığı Satma

Sahip oldukları entelektüel veya dini birikimi halkı aydınlatmak için değil; lüks bir yaşam, statü, makam veya popülarite elde etmek için bir sermaye olarak kullanırlar.

• Günümüzden Örnek: Ekranlarda veya sosyal medyada milyonlarca takipçisi olan, insanların dini ve duygusal hassasiyetlerini sömürerek holdingleşen, lüks yaşamlarını dini retoriklerle meşrulaştıran popüler figürler.

3. Kitleleri Hakikatten Uzaklaştırıp Uyutma (Afyonlama)

Toplumun gerçek sorunlarını (adaletsizlik, yoksulluk, ahlaki yozlaşma) konuşmak yerine, kitlelerin enerjisini tali, önemsiz veya ayrıştırıcı tartışmalarla tüketirler.

• Günümüzden Örnek: Ekonomik krizlerin veya sosyal adaletsizliklerin tavan yaptığı dönemlerde, sürekli olarak "şekilsel" tartışmaları (örneğin sakal boyu, terlik markası, giyim kuşam detayları veya yüzyıllar önce kapanmış kelami tartışmaları) gündeme getirerek toplumu suni gündemlerle meşgul edenler.

4. Güçlünün Zulmünü Estetik Hale Getirme ve Meşrulaştırma

Güç sahiplerinin yaptığı hataları, zulümleri veya haksızlıkları "stratejik deha", "maslahat" veya "hikmet" gibi kavramların arkasına saklayarak halka şirin göstermeye çalışırlar.

• Günümüzden Örnek: Küresel güçlerin veya yerel diktatörlerin katliamlarını, baskı politikalarını ya da yolsuzluklarını "ülkenin bekası", "jeopolitik gereklilik" diyerek televizyon kanallarında veya gazete köşelerinde hararetle savunan modern fikir işçileri ve danışmanlar.

5. Konjonktüre Göre Rüzgâr Gülü Olma (Omurgasızlık)

Dönemin popüler ideolojisi veya gücü neyi gerektiriyorsa, entelektüel kimliklerini ona göre hızlıca revize ederler. Dün savundukları değerleri, bugün yeni efendileri için kolayca ayaklar altına alabilirler.

• Günümüzden Örnek: Dün sıkı birer sistem karşıtıyken, sistemin kendilerine ufak bir makam veya fon sağlamasıyla birlikte sistemin en ateşli savunucusu ve bekçisi haline gelen akademisyenler, yazarlar ve entelektüeller.

Özetle; Dünün Bel'am'ı elinde kutsal metinlerle saray kapılarında bekleyen bir din adamıydı; bugünün Bel'am'ı ise bazen bir televizyon ekranında, bazen bir üniversite kürsüsünde, bazen de bir düşünce kuruluşunda (think-tank) hakikati güç adına çarpıtan, kravatlı veya cübbeli modern algı yönetmenleridir. (AI Gemini)

4.     

“Söz dokuz boğumdur, dokuz düşünüp bir söylemeli” atasözü, insanın ağzından çıkacak her kelimeyi çok sıkı bir süzgeçten geçirmesi gerektiğini anlatır.

Bu sözün bize verdiği mesajlar şunlardır:

1. Sözün Yolculuğu Uzundur

• Anatomiye göre boğazımız boğumlardan oluşur.
• Söz, kalpten ve beyinden çıkıp dışarı ulaşana kadar uzun bir yol kat eder.
• Bu süreç, bize düşünmek için zaman kazandırmalıdır.

2. Düşünmeden Konuşmak Zarar Verir

• Ağızdan bir kez çıkan sözü geri almak imkansızdır.
• Aceleyle, öfkeyle veya bilgisizce söylenen laflar kalp kırabilir.
• Sonradan pişman olacağımız durumlar yaratabilir.

3. Otokontrol ve Ölçü Şarttır

• "Dokuz düşünüp bir söylemek", tam bir ölçü ve denge sembolüdür.
• Konuşmadan önce ifadenin nereye varacağı hesaplanmalıdır.
• Sözün zamanı, yeri ve hedefi doğru seçilmelidir.

Özetle bu atasözü, bizleri patavatsızlıktan kaçınmaya, dinlemeye daha çok vakit ayırmaya ve konuşurken seçici olmaya davet eder. (AI Gemini)

 

5.    Goethe’nin bu sözünü böyleleştiren Basri Gocul.

6.     

Emanetleri ehline vermek, toplumsal adalet, güven ve liyakatin temelini oluşturan, hem ahlaki hem de hukuki açıdan hayati bir sorumluluktur. Bu ilke, bir işin veya sorumluluğun o konuda en yetkin, dürüst ve donanımlı kişiye teslim edilmesini ifade eder. [1, 2, 3]

İslam inancında bu kural, doğrudan ilahi bir emir olarak nitelendirilir. Konuyla ilgili temel dayanaklar ve toplumsal yansımaları şu şekildedir: [4]

Kur'an-ı Kerim'deki Yeri

• Nisâ Suresi 58. Ayet: Allah, "Şüphesiz Allah size, emanetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder" buyurarak liyakat ile adaleti birbirine bağlar. [5]
• Toplumsal Sözleşme: Bu ayet, devlet yönetiminden aile içi sorumluluklara kadar her türlü makam, görev ve işin birer emanet olduğunu vurgular. [2, 4]
•  

Liyakat ve Ehliyetin Önemi

• Toplumsal Düzen: İşler uzmanına verilmediğinde hizmet kalitesi düşer, kurumsal yapılar zarar görür ve haksızlıklar artar.
• Güven Duygusu: Emanetin ehline verilmesi, bireylerin sisteme ve birbirlerine olan adalet inancını pekiştirir.
• Geleceğin İnşası: Yönetim, eğitim, sağlık ve mühendislik gibi kritik alanlarda ehliyet sahibi kişilerin seçilmesi toplumu ileriye taşır. [2, 6]
• (AI Gemini)

[1] https://www.ismailaga.org.tr

[2] https://www.islamiarastirmalar.com

[3] https://www.kuranmeali.com

[4] https://semerkanddergisi.com

[5] https://kuran.diyanet.gov.tr

[6] https://www.islamveihsan.com