Bu
yazıyı okuduğunuz anda zihninizden kim bilir neler geçiyordur. Hani, insanın
zihninden bir günde ortalama olarak 60 bin ile 70 bin düşünce ve duygu geçer,
derler ya… Bu nehre benzetilen bu akış sende nasıl oluyor acaba? Ağır ağır mı?
Hızlı mı? Suların yatağında rahat mı? Coştuğu da bulandığı da oluyor mu? Kim
bilebilir ki?..
Bu
zihin akışı gerçeğini, bunun doğal olduğunu ve bunun kontrolünün olabileceğini
fakat durdurulamayacağını 6-7 sene kadar önce öğrendim. Ancak bu durumun
farkına 58 sene kadar önce vardım. Ama ben sizin gibi rahat değildim. Bunun
olağan olduğunu bilemiyordum. Ne oluyor bana, dedim. O açıklanamaz duygu ve
düşünceleri bir an önce zihnimden çıkarmak, durulanmak, arınmak için çabalamaya
başladım. Doğru ya da yanlış bilemiyorum; aklınızdan geçenleri yazarsanız
onlardan kurtulma daha kolay olur ya da en azından ferahlarsınız vb. düşüncelerin
etkisiyle bunların yazdım da…
Aynı
okulda çalıştığımız öğretmen arkadaşım, ağabeyimiz, üstadımız Sevencan takma
adını kullanan Kazım Memiç’e mektuplar yazdım. “Sevencan’a Mektuplar” serisi
hendeği nasıl geçtiğim hakkında fikir verebilirdi. Ancak Kazım Beyden duyduğuma
göre bunlar kayboldu. Keşke bir nüshalarını saklasaydım ama o zaman saklanmaya
hatta yazılmaya değer bulmadım onları. Memiç’e düzeltme yapması ve tavsiyelerde
bulunması için yazıyordum. Bu yazılar, düzeltilmesini istemekten de anlaşıldığı
gibi düzensizdi. Zaten düzenli olamazlardı. Neden mi?
Nedenini
şimdi anlayabiliyoruz çünkü romanlarda kullanılan zihin akışı yazıları
görüyoruz. Bu yazılarda noktalama işaretleri yerli yerinde kullanılabiliyor mu?
Kullanılamıyor. Peki, kurallı devrik, uzun kısa, basit bileşik, olumlu olumsuz,
emir ünlem, dilek, şart vb. cümle bilgileri altüst oluyor mu? Oluyor tabii…
Öyle oluyor ki derelerin taşlardan taşlara çarparak köpürdüğü gibi, küçük
taşların sürüklendiği gibi kurallar da sürükleniyor… Ama o zamanlar bilmiyordum
böylesine zihin akışı olduğunu. Kendime kızıyordum da üstelik. Meğer ilk
zihin akışı örnekleri veriyormuşum. Belki romanlarda değil ama mektuplarda
ilk zihin akışı örneğini verdiğimiz kesin. Mektup demek bilmem ne derece doğru.
Mektup biçiminde sözde edebi metinlerdi. Hem birçok mektubu elden veriyordum…
Bu
mektupların içeriklerini hatırlayamıyorum ama birkaç mektubun konusunu
hatırlıyor gibiyim:
Şimdi
tarihi eser olarak kabul edilen bir çeşmemiz vardı. Suyu arkasındaki tarlanın
içinden süzülerek gelirdi. Suyu tam içilecek, kana kana içilecek bir suydu ama
bazen o bile bulanırdı. Çok yağmur yağdığında tarla sularıyla karışır mıydı
bilemiyorum. Çamur rengine bürünürdü. Çok geçmeden de durulurdu. Ancak
hazinesinin dibinde az da olsa çamur görüldüğü olurdu. Bu çamuru temizlerdi
büyüklerimiz. Bir ara bu çeşmeye benzettim kafamdan geçenleri. Berrak, tatlı,
yararlı minerallerle dolu bu zihin akarlarını yazmak isterdim. Bazen de
yağmurlar… Çamurlu akardı zihnim. Ne oluyor bana? Yakışıyor mu bana? Zihnimde
zerre kadar çamur kalmamalıydı? Ama zihin çeşmeye benzemiyor ki? Şeytan mı tebelleş
oluyor bana? Bir öğretmene, Hacı Mehmet Efendilerin Sabahattin’ine, bana ha…
Olur mu böyle şey. Euzu besmele çekerim şeytandan Allah’a (cc) sığınırım. Şeytanların
yaptırım gücü olmadıklarını biliyorum ama yine de dikkatli olunmasını tavsiye
ediyorum. İnsan şeytanlar çoğalıyorlar da… Uzatmayalım tam olarak arınamıyor
insan. Bir yanı düzeltmeye çalışırken… Bakın, yukarıda “bana” kelimesinin
altına kibir saklanıyor gibi olduysa da onu da al aşağı edebildim. Olur ya
insan bazen kapılabilir…
Bazı
mektuplarımda da ambardaki erzakın, zahirenin küflenmeye yüz tuttuğundan
yakınıyordum. Çünkü birikimlerimizi paylaşamıyorduk. Şimdilerde de derler ya
paylaşılamayan bilgi yüktür, diye. Veya durgun göllerde zararlı bakteriler ürer…
Benim muazzam bir birikimim vardı desem
övünmüş mü olurum. Olmam değil mi? Rahmetli eski cumhurbaşkanlarımızdan
Süleyman Demirel, “Dünün güneşiyle bugünkü çamaşırlar kurutulamaz.” derdi. Dünün
birikimiyle bugün övünülebilir mi? Bugünkü durum: Tamtakır, kuru bakır… Diğer
arkadaşlarımdan farklı olan birikimimin nedenine değineyim:
İlkokuldayken,
iki ev ötemizdeki teyzemlere giderdim. Orada bir sandık dolusu kitap vardı. Akrabamız
olan eşinin ağabeyi harbiye öğrencisiyken vefat etmişti. Onun lise kitapları
vardı. Ayrıca dergiler de… Yani ilkokuldayken lise kitapları okuyan, dergiler
okuyan biriydim. Evimizin hemen yanındaki bir akrabamızda da gazete okurdum.
Mahallemizde gazeteye abone tek oydu. Diğer teyzelerimden de halk hikâyeleri
alıp okuduğumu da yazmıştım. Bu arada şunu da yazayım. Annem ve teyzelerimden
başka köyümüzde okuma yazma bilen kadın yoktu sanırım. Rahmetli dedem büyük
tüccardı. Of’ta ve Trabzon’da mağazaları vardı. Trabzon’da ikamet ederlerdi.
Çocukları okula gitmedi ama özel öğretmenlerden yetiştiler… Rahmetli anneannem
rahatsız oldu. Köy havası iyi geliyor diye köyümüze döndüler… Ben de dolaylı
olarak bu avantajdan yararlanmış oldum. Daha önce de çeşitli vesilelerle yazdım
ya tekrar yazıyorum: İlk ve son romanımı 13 yaşımdayken yazdım. Karakterleri, konusu
ve temasıyla birlikte 136 sayfalık lise defterine yazılan bu roman kayboldu. “Kaçan
balık büyük olur.” derler ki bu da doğrudur.
Sevencan’a
Mektuplar serisinden söz ediyordum. Zaman zaman bahçıvan olarak
yetiştirildiğimizden söz etmişimdir. Hâlâ oradayım. Kafamı bir bahçe gibi
hazırlayıp tohum atıyordum. Tam filizler çıkacağı zaman meşhur Doğu Karadeniz
yağmurları gibi engeller… Sel alıyordu tarlayı.
Bu
zihin mihin akışıyla, bu debisi ölçülemeyen sularla sellerle dolu yazıları
nasıl okudu Sevencan? Üstelik psikolojik kavramlarla dopdolu yazıları okumak?
Benim
psikolojik kavramları kullanmadan yasaklandığımı biliyor muydunuz? İlköğretmen
okulu beşinci sınıftayken kompozisyon öğretmenim yazılıda 4 verdi bana. Ben
boyun büktüm ama sınıf arkadaşlarım bükmedi. Sabahattin 4 alamaz dediler.
Öğretmen de nedenini anlattı ve psikolojiyi yasakladı bana. Haklıydı rahmetli.
Psikoloji ve sosyoloji öğretmenlerim yüksek notlarla şımartmışlardı beni. Demek
ki kompozisyon pazarında geçmiyormuş bunlar. Kompozisyon pazarında geçerli olan
bir şey var ki şimdi ona metafor deyip geçiyorlar. Oysa biz benzetme, güzel
benzetme, açık istiare, kapalı istiare, temsili istiare vb. ayrıntılara girerdik
ki sormayın… Tabi tabii sormayın ki daha da uzatıp başınızı daha çok…
Nerden
nereye… Sizin zihninizden geçenleri sorduk. Benim zihnimden geçenleri anlattım.
İşin bir de tasavvuf yanına değinsek “ha sen ha ben” derdim.
Ha
sen ha ben olamaz. Çünkü ben yaşlıyım. Hayalim kısa, planlarım günlük, projem
yok, sağlıkla ilgili endişelerim var… Onun için benim zihnimden geçmişin akması
doğaldır. Canım sıkılsa da bu gerçeği kabulleneceğiz. Ama sizin önünüzde daha
çok gelecek olmalı, planlar, projeler olmalı, kendiniz için, toplum için ve
insanlık için neler yapabileceğiniz konusunda düşünceleriniz olmalı. Yani zihin
akışını kesemezsiniz ama düzeltebilirsiniz. Bazı belediyeler dereleri ıslah
ediyor ve sellerden koruyor kentleri. Siz de ıslah edebilirsiniz, benim
derelerim gibi taşmayan, Ordu’nun dereleri gibi de olmayan sana yakışır bir
akış düzenleyebilirsiniz. Biz bu konuyu herkesten önce keşfettik ama kuramsal
bilgileri daha yeni yeni öğreniyoruz. Onun için benim derem değişmez. Ancumah
deresi değişir benim derem değişmez. Sözün gelişi bazen söylenilmeyecekleri de
söylüyor insan. Her şey düzelir. Yeter ki bilinçli olarak çalışalım.
Haydi!
Çalışalım arkadaşlar!
Sabahattin
Gencal, Kuzuluk, 24. 07. 2026
