1 Temmuz 2026 Çarşamba

İyi İnsan ve İyi Yurttaş Olabilmek İçin

  



Keşke sizlere pembe güllerden bülbüllerden, papatyalardan kelebeklerden söz edebilseydim. Keşke sizlere yaylanın çimeninde otlayan kuzulardan, şırıl şırıl akan derelerde yüzen çocuklardan söz edebilseydim. Keşke güzel yurdumun insanlarının mutluluğundan… Ama bunlar gerçekçi olmazdı ki… Belki gerçekçi olmazdı ama bir yerde yararlı olurdu. Çünkü insanın bilinçaltı okuduklarını, görüp işittiklerini olduğu gibi alır.

Bilinçaltı öyle bir menem şeydir ki hâlâ anlayamadım.

“Bilinç (Şuur), insanın kendi varlığının, düşüncelerinin, çevresinin ve duygularının farkında olma halidir. Mantık yürüten, karar veren ve dış dünyaya tepki veren zihinsel mekanizmamızdır. Bir nevi, zihnimizin ışığı açık olan kısmıdır.”

“Bilinçaltı (Bilinçdışı), doğrudan erişemediğimiz, ancak davranışlarımızı, anılarımızı ve dürtülerimizi derinden etkileyen zihinsel depodur. Mantık kurallarına (zaman, mekân, neden-sonuç) bağlı değildir. Bastırılmış duygular, unutulmuş anılar, çocukluk izleri ve içgüdüsel tepkiler burada saklanır. Bilincin kapasitesini aşan bilgileri işler ve otomatik davranışlarımızın (örneğin yürürken dengede kalmamız veya ezbere bildiğimiz bir işi yapmamız) kaynağıdır.”

“Bilimsel araştırmalar, kararlarımızın yaklaşık %90 ile %95 oranında bilinçaltı (veya bilinçdışı) ile alındığını gösterir.”

İktidar sahipleri bilinç ve bilinçaltı gibi konuları çok iyi bildikleri için yurdumuzun ve halkımızın durumunu öyle anlatırlar ki sanki memleket güllük gülistanlık, halkımız mesut ve bahtiyar… Bazıları bunları dinlerken “Sen bunları külâhıma anlat.” der içinden. Ama bilmez ki bilinçaltı yemiş bunları %90’dan. Bazıları da halkı gör, halk artık “kül yemez.” der gibi… Ya sen daha yolun başındayken egemenler dönüyordur.  Bin bir oyun bin bir tuzak hazırlıyordur…

Bütün bunları anladığımızda atı alan Üsküdar’ı geçmiş oluyor. Biz yay kalıyoruz yollar da. Zaman geçiyor artık yürüyemiyorsun ve yalnız kalıyorsun odalarda.

Kurgu yapmıyorum. Kurgu zaten yapamam. Kendimden söz ediyorum kendimden. 1950 seçimleri dahil bütün seçimleri hatırlıyorum. Kimilerini hayal meyal kimilerini gün gibi aşikâr.  Hiçbir seçim tahminim tutmadı. Öyle ki milletin karşısına bile çıkamaz baraja takılır dediğim parti birinci parti oluyor. Bu demektir ki Gencal dar anlamında siyaseti bilmiyor…

Bilmemek ayıp mıdır? Değil tabii. Ama yaparak yaşayarak öğrenmek var bir de medyada dolaşıp kendini kandırmak.

Zorunlu olarak kendimi kandırıyorum. Ah, ne olurdu kana kana öğrenerek kansaydım. Ben okumaya kanamıyorum. Ama okuduklarımın hepsini de paylaşamıyorum. Ancak ufak tefek alıntıları yazacağım yine de…

Ben azıcık açıklayacağım bu alıntıları alıntıları ekin beyninize ve de gönlünüze… Pardon. Etkilemek yoktu, yönlendirmek de… Ne yaparsanız yapın ama yapın…

“Adeta yapayalnızım, boşlukta ve adeta etrafımdakilerden başka bir dünyadayım. İnsanın düşkünlüğünü, sefaletini bilirdim ama ruh sefaletinin bu kadar karanlığını görmemiştim. İnsan diyerek emek verdiklerimin hemen hepsi de ruh ve mana mefhumuna yabancı, menfaat kölesi birtakım haşerelermiş. Ahlaksızlığın ummanı olan bu Şark’ı yaşadıkça tanıyorum. Burada insanı fenerle arayanlar yanılmamışlar.'' (Nurettin Topçu) (Yakup Güneş, https://www.facebook.com/)

Topçu gibi hoca olmak vardı ama ne mümkün. 40 sene mi 38 sene mi hocalık yaptı. Bir kere abdestsiz derse girmedi derler. Topçu’nun teşhisini iyi belleyelim. İnsan olmak ve insan olarak kalmak için harekete geçelim.

“Maalesef dini yorumlama konusunda geçmişimizden devraldığımız arızalı zihniyet yapısı, İslam toplumlarında despotizmi meşrulaştıran bir anlayışın önünü açmıştır. Ne yazık ki Müslümanlar olarak günümüzde yaşadığımız ahlaki kriz ve yozlaşma, dinin asıllarının etrafından dolaşarak üretilen bu tür fetvalar yüzündendir.

Bu zihniyet yüzündendir ki bugün, Müslüman dünyadaki bazı İslam uleması da adaletsizlikler karşısında suskun kalmakta, hatta yolsuzluk, usulsüzlük ve yalanı meşrulaştıran fetvalar verebilmektedirler.

 Maalesef günümüzün dindarları, ilahi kelamda açık bir şekilde yasaklanan adaletsizliğe, haksızlığa, zulme ve iftiraya net tavır alamadıkları için bir bakıma Allah’a karşı başkaldırı suçuna ortak olmaktadırlar.” (Mehmet Ocaktan, Dindar insan iftira atarak itibar suikastı yapar mı?, Karar Gazetesi, 01/07/2026,)

Dikkat dikkat! Zerre kadar imanı olanlar “Allah’a karşı başkaldırı suçuna” ortak olmayalım. Ocaktan’ın dediği gibi “Adaletsizliğe, haksızlığa, zulme ve iftiraya karşı” net tavır aldığımızı, yasal çerçeveler içinde ilgililere duyuralım. Sokaklarda maraton koşmaya da gerek olmayabilir borazan çalmaya da… Bizimle görüşmeye gelen milletvekillerimizin eline bir pusula verelim, “Biz güdülmek değil yönetilmek istiyoruz.” diyelim yeter.

“Güzelim bir çağdaş Cumhuriyeti dağıtıp yok etmek için emperyalizm ve içerideki her türden yandaşları, kimisi çıkar hırsıyla, kimisi bilinçsizlikle, kimisi düpedüz hainlikle her gün yeni bir oyuna başvuruyorlar.” (Ataol Behramoğlu, İyiye inanmak, Cumhuriyet, 03.06.2026)

Bütün bu olumsuz haberler bunaltır insanı. Ya, çıkıp bir hava alayım dersin. Ama çıkamayınca hava cıva alırsın. İşte böyle bunalım içinde yazıyorum ama okuyucuyu da bunaltmaya hakkım yok, diyorum. Bizim görevimiz bunaltmak değil uyarmaktır, diyorum ve işte son sözlerimi yazmaya çalışıyorum:

“Bugün bile İslâm ülkelerinin büyük kısmında insanlar yoksulluk, işsizlik, hak ihlalleri ve mahrumiyetleri, siyasi baskı, mezhep çatışmaları gibi türlü sebeplerle sıkıntı çekmektedirler. Farz-ı kifâye prensibi gereğince bunları önlemek, imkânı olan bireylerin, devletlerin ve sivil toplum gibi yapıların dinî bakımdan birincil görevidir.” Mustafa Çağrıcı, Fıkıhtaki ‘farz-ı kifâye’ zamanımızda nasıl anlaşılmalı?, Karar Gazetesi, 01/07/2026 0

Hocamız birincil görev ifadesini okurken Atatürk’ün Gençliğe Hitabesini hatırlıyoruz. Bu hitabedeki gençlik yerine hocamızın sözünü ettiği “Bunları önlemek, imkânı olan bireylerin, devletlerin ve sivil toplum gibi yapıların vb.” hepsini anlıyoruz. Zaten “Mustafa Kemal Atatürk, gençliği sadece biyolojik bir yaş olarak görmemiştir. Ona göre gençlik, fikirlerdeki yenilik, cesaret ve ileri görüşlülüktür. Bir insanın yaşı kaç olursa olsun, yeniliğe açık olması ve aklı kullanması temel şarttır.”

“Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk Cumhuriyet'ini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni bu hazineden mahrum etmek isteyecek, dahilî ve haricî bedhahların olacaktır.

(…)

Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi, vazifen; Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda, mevcuttur!” (20 Ekim 1927)(Atatürk'ün Gençliğe Hitabesi)

Bu söylevi okumak bile heyecanlandırıyor insanı. Kan harekete geçiyor bütün hücrelere haber veriyor: Canlanın canlanın, ölü toprağı kalksın üzerimizden.

İnsan olduğumuzu hatırlayalım insan gibi insan olmak için çabalayalım.

Çabalamak bizden tevfik Allah’tan

Sabahattin Gencal, İstanbul, 01. 07. 2026