Bazen,
bugün ne yazayım diye düşünürken “konu” hemen yanımızdan geçiverir.
Oğlum
Ahmet’le sabah namazından dönüyorduk. Yanımızdan cübbeli bir adam geçti. Uzun
boylu, nur yüzlü, beyaz sakallı biriydi. Başka cübbeliler de gördük.
Bazılarının sarığı vardı, yanımızdan geçenin de fesi. Cübbe ne griydi ne beyaz,
gri ile beyaz arasında bir renk.
Peşinen
söyleyeyim ki asla bir kınamam yok cübbelilere. Benim kınadığım cübbenin
Müslümanlığın bir işareti, bir sembolü olarak gösterilmesidir. Bilindiği üzere
cübbe imanın veya İslamiyet’in zorunlu şartı değildir. “Hz. Peygamber döneminde
giyilen çeşitli kıyafetlerden biri olması hasebiyle, cübbe yüzyıllar boyunca
İslam toplumlarında bir saygınlık, ilim ve İslam medeniyeti sembolü olarak
algılanmıştır.” O dönemde Ebu Cehil1 de cübbeliydi. (Yeri gelmişken
fırsat eğitimi yapalım: Zeki ve anlayışlı adam olarak kabul edilen ve
bilgeliğin babası unvanı alan Amr bin Hişam’a Müslümanlığa karşıt davranışları
nedeniyle Ebû Cehil lakabı verilmiştir. Bugünlerde de Ebû Cehiller yok mu
sanırsınız.)
Bu arada İslam’ın göstergesi / sembolü /
işareti olarak gösterilse gösterilse ne gösterilebilir? Adalet, ahlak, akıl ve
ilim vb. değerler…
Ben
hızlı yürüyemediğim için, ister istemez sohbet ede ede yürüyoruz oğlum
Ahmet’le. Ben, Avukatlık cübbemi kastederek “Ben de cübbe giyebilir miyim.”
dedim. Ahmet de “Mahkemede” dedi. Doğru, Mahkemede, özel bazı törenlerde ve
toplantılarda giyebiliriz ancak. Nasıl ki camilerdeki görevli hocalar yalnız
namaz vakitleri camilerde giyiyorlarsa…
Aklınıza
“Avukat, savcı ve hakimlerin cübbelerindeki özellikler nelerdir?2”
diye geldi mi? Gelmedi, zaten dünya âlem biliyor ki, yargı mensuplarının
cübbelerinde düğme yoktur. Yani kimseden emir almazlar. Cebi de yoktur yani
tamamen maddi çıkardan bağımsız yapılır yargı hizmeti. Bu arada avukatlık
stajında bizlere anlatılanlar doğruysa İngiltere’de hakimlere rakam yazılmamış
çek verirlermiş…
Ahmet’in
esprisi, şakası pek yoktur ama bugün, nedense bu son dönemlerde cübbelere ilik
açıldığını söyledi. Ne demek istedi acaba? Oğlum diye söylemiyorum Ahmet’in bir
cümlesini analiz etmek için edebiyatçı olmanız yetmez. Biraz da felsefe
bileceksiniz. Azıcık da tasavvuf. Bu da yetmez gündemden de haberiniz olacak. Bu
arada şiire meyliniz de önemlidir…
Bu
arada3 ifadesini çok kullandığımı bilmiyor değilim. Başka biçimde
yazalım: Yeri gelmişken avukatlık yapamadığımı da yazıvereyim ötesini siz
anlarsınız.
Ek
olarak şunu da yazayım: Nedir bu cübbelilerden çektiğimiz? sorusunu Google’a
yönelttim.
“Bunu
mu demek istediniz? nedir bu cübbelerden çektiğimiz”4 başlığı ile
bir cevap verdi ama sadece beyaz/gri cübbelileri kast etti. Yani henüz siyah
cübbelilerin ağırlığı kabul ediliyor. İşi biraz daha ileri götürürlerse
korkarım ki…
“Türkiye’de
de hakimler var.” diyeceğimiz günlerin yakın olması dileğiyle…
Sabahattin
Gencal, Kuzuluk, 20. 07. 2026
____________________________________
1.
Amr bin Hişam (Arapça: عمرو ابن هشام; 570
civarı - 13 Mart 624), diğer adıyla Ebu'l-Hakem (Arapça: أبو الحكم) veya İslam
peygamberi Muhammed'in ona koyduğu ve bilinen adıyla Ebû Cehil (Arapça: أبو جهل),
Mekke'nin eski liderlerinden biridir. Muhammed'e muhalefeti ve Müslümanlara
karşıt olan davranışları dolayısıyla tanınmıştır.
Mahzum
kabilesinin önde gelen liderlerinden biri olan Hişam, İslam öncesi Araplar
arasında Ebü'l-Hakim (Bilgeliğin Babası) olarak biliniyordu. Muhammed İslam'ı
tebliğ etmeye başladıktan sonra Hişam ona karşı çıktı ve sıklıkla ilk
Müslümanlara fiziksel saldırılarda bulundu. Sümeyye bint Habbat ve Yasir bin
Amir de dâhil olmak üzere birçok Müslüman'a saldırdı. Müslümanlara yönelik
saldırıları Muhammed'in kendisine Ebû Cehil (Cehaletin Babası) ve Firavun
el-Ümme (Ümmetin Firavunu) lakaplarını vermesine neden oldu.
(https://tr.wikipedia.org/wiki/Eb%C3%BB_Cehil)
2.
Avukat, savcı
ve hakimlerin cübbelerindeki ortak ve farklı özellikler, adaletin
bağımsızlığını, tarafsızlığını ve davanın niteliğini simgeleyen derin
anlamlar taşır. [1]
Yargı mensuplarının cübbelerinde yer alan tüm
detaylar ve taşıdıkları anlamlar şu şekildedir:
Ortak Yapısal Özellikler ve Anlamları
Türkiye'deki tüm yargı mensuplarının (avukat,
hakim, savcı) cübbelerinde belirli ortak yapısal kurallar bulunur: [2, 3]
·
Cebinin
Olmaması: Yargı hizmetinin kamu adına
yapıldığını ve tamamen maddi çıkarlardan bağımsız olduğunu gösterir.
"Adaletin cebi yoktur" felsefesine dayanır. [1]
·
Düğmesinin
Olmaması: Yargı makamının kimseden emir
almayacağını, bağımsız ve tarafsız olduğunu simgeler. Hiç kimsenin önünde
iliklenmemesi için düğmesiz tasarlanmıştır. [1]
·
Siyah Ana
Renk: Tüm cübbelerin zemin rengi
siyahtır. Siyah, adaletin ağırlığını, otoritesini, resmiyetini ve yasaları
temsil eder. [1, 2, 4]
Renklerin Temsil Ettiği Hukuk Dalları
Cübbelerin yaka, astar veya şeritlerinde
kullanılan renkler, bakılan davanın ya da mahkemenin türünü gösterir: [5]
·
Yeşil: Hukuk mahkemelerini ve hukuk davalarını
(ticaret, aile, iş hukuku vb.) simgeler.
·
Kırmızı /
Vişneçürüğü: Ceza
mahkemelerini ve ceza davalarını temsil eder.
·
Gri / Sarı: İdari yargıyı (idare ve vergi mahkemelerini)
temsil eder. [1, 2, 5]
Mesleki Farklılıklar ve Tasarım Detayları
Avukat cübbeleri ile hakim/savcı cübbeleri
arasında net tasarım farkları bulunur: [2, 4]
·
Avukat
Cübbeleri: Tek tiptir ve tüm renkleri
üzerinde barındırır. Ön yakanın bir tarafı yeşil, diğer tarafı kırmızı saten
şeritle kaplıdır. Avukatlar, girdikleri davanın türüne göre ayrı bir cübbe
giymezler, tek bir ortak cübbe kullanırlar. Cübbelerini kendileri özel olarak
temin ederler. [2, 4, 5]
·
Hakim ve Savcı
Cübbeleri: Mahkeme türüne göre değişiklik
gösterir. Ceza mahkemesindeki hakim ve savcıların cübbe astarları kırmızı,
hukuk mahkemelerindekilerin yeşil, idari yargıdakilerin ise gridir. Ayrıca
hakim ve savcı cübbelerinin yakaları avukatlarınkine kıyasla daha yüksektir; ön
bölümlerinde, kollarında ve yakalarında defne yaprağı desenleri ile sarı
sırma dikişler yer alır. Bu cübbeler devlet (Adalet Bakanlığı) tarafından
karşılanır. [2, 4, 5]
[1] https://aydinavukatlikburosu.net
[2] https://www.hukukihaber.net
[3] https://www.istanbulmezuniyet.com
[4] https://yjad.yildiz.edu.tr
[5] https://www.turkiyehukuk.org
3.
"Bu arada", konuşma esnasında
"yeri gelmişken", "ek olarak", "aklıma gelmişken"
veya "bu süre zarfında" anlamlarında kullanılan bir söz öbeğidir. İki
konu arasında bağlantı kurmak veya aniden akla gelen bir detayı sohbete eklemek
amacıyla tercih edilir.
4.
Görünüşe göre
Türkiye gündemindeki malum cübbeli ve sarıklı figürlerin (tarikat veya cemaat
yapıları) toplumsal yaşama, siyasete ve ekonomiye müdahalelerinden dert
yanıyorsunuz. Laiklik, bilim, adalet ve bireysel özgürlükler bağlamında bu
yapılardan şikâyet eden geniş bir kesim bulunuyor.
Bu yapıların eleştirildiği başlıca alanlar
şunlardır:
·
Hukuk ve
Devlet Yönetimi: Devlet
kurumlarında liyakat yerine cemaat/tarikat mensubiyetinin öne geçmesi.
·
Bilim ve
Eğitim: Tarikat yurtlarında veya
okullarında çağdaş bilimden uzak, dogmatik eğitimin dayatılması.
·
Ekonomi: Kamu kaynaklarının bu grupların vakıf veya
derneklerine aktarıldığı yönündündeki iddialar.
·
Kadın ve İnsan
Hakları: Kadınların sosyal hayattaki
konumunu daraltan, bireysel özgürlükleri kısıtlayan fetva ve baskılar.
