28
Temmuz 2026 Salı, saat: 11. 49, laptop’un başındayım. İnternet deryasındayım.
Günlük’e yazmak için yine bir şeyler arıyorum. Yine deyişimin nedeni sabah
sabah da arı gibi dolaşmıştım ama nektar bulamamıştım. Bu an aklıma bir soru
geldi, “Arılar yorulur mu? Keyifsiz olurlar mı? Bu da sorulur mu? Bütün
canlılar… Tabii derece farkları var.
Biraz
keyifsizim. Tatil diyarında da keyifsiz oluyorsa insan… O konuları açmayalım.
Biz işimize bakalım. İşimiz yazacak bir şeyler bulmak. Daha doğrusu okuyucuları
tatmin edecek, demeliydim. Herkesi memnun etmeye kalkmak demek hiç kimseyi
memnun edememek demek olabilir. Hiç olmazsa seni memnun edebilsek…
Kelime
oyunları yapmayı düşündüm bir an. “Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.” yaygın
bir sözdür. Vücudum sağlam değil o halde kafam da… Peki, kafam bozuk olursa
vücudum da mı? O da mı bu da mı derken bir gazeteden bir cümle dikkatimi çekti:
“SNICKERS’ın efsaneleşmiş "Açken Sen, Sen Değilsin"
("You're Not You When You're Hungry") sloganı…” Sloganı anladım ama SNICKERS
de neymiş, ne demek istiyorlar? Tabii hemen asistanıma emrettim ve öğrendim.1
Bu kez, SNICKERS’ın efsaneleşmiş "Açken Sen, Sen Değilsin"
("You're Not You When You're Hungry") sloganı yerine “Hastayken
sen sen değilsin” ifadesini yazsak muhataplarımıza ne söylemiş oluyoruz? diye
sordum. Eh, aklı erdiği kadar bir şeyler yazıverdi.2 Anladım bu
cevaplar sizleri sarmadı. İsterseniz aramaya devam edelim:
Bir
başlık: Yeni trend: Gizli seyahat. Tıklıyoruz. Okuyoruz ve birkaç
paragraf alıyor ve dipnot bölümüne koyuyoruz.3 Bu günler hep böyle
yapıyoruz. Muhtemeldir ki böyle yapmaya devam edeceğiz. Çünkü ne de olmazsa biz
öğretmeniz ve okuyucuyu düşünmek zorundayız. Eğer yaşınız 69’un üzerindeyse bu dipnotları
okuyunuz. Yaşınız 69’dan küçükse yani henüz gençseniz dipnotları okumayın.
Kendiniz nasıl olabileceğini hayal ediniz. İsterseniz daha sonra tahayyül
ediniz. Yine isterseniz planlayınız. Mümkünse uygulayınız. Ama hazır cevapları
okursanız bütün bu süreçler çöküverir.
Başka
bir başlık: Nuh'un Gemisi gizemi çözülüyor! 5 ülkeden 20 bilim insanı
Durupınar formasyonunu inceliyor.4 Keşke, Üniversitelerimiz
bugünkü Türkiye’mizin içinde bulunduğu gizemi de çözmeye çalışsalar. Ne güzel
olurdu değil mi? Ya, yurttaş olarak bir şey bildiğimiz yok. “Bindik bir
alamete gidiyoruz kıyamete.”5 Bırakalım yurttaşlarımızı birçok
milletvekili de ne olup bittiğinden habersiz.
Bir
başlık daha: Dünyanın kedi haritası çıkarıldı! Zirvedeki ülke ve
Türkiye'nin sırası şaşkına çevirdi! İşte ülke ülke patili nüfusu.6 Doğrusu
bu tür çalışmalar hoşuma gidiyor. İnşallah bizde de böyle haritalar da
çıkarılır. Örneğin kaç öğrenci sabah kahvaltısı yapmadan okula gidiyor? Kaç
öğrenci…? Emekliler ve işsiz gençler seslerini duyurdu az çok ama gizli açlık
çeken öğrenciler. “Gizli açlık da nedir?”7 demeye kalkarsanız
sizleri kınamam çünkü bu üzücü durumdan söz eden yok. Biliyorsunuz ki bu tür
konular bazen şafak operasyonlarıyla, bazen mutlak butlan numaralarıyla
örtülür. Bu örtüleri kaldırmaya üniversitelerimizin bile gücü yetmeyebilir…
Yeter!
Dediğinizi hissediyorum. Yoksa? Yoksa bana mı dediniz? Ee, ancak bana hükmünüz
geçiyor. Peki, dediğiniz olsun. Yazımızı burada keselim ama birbirimizle ilgiyi
hiç kesmeyelim olur mu?
Yine
görüşmek dileğiyle hoşça kalın…
Sabahattin
Gencal, Kuzuluk, 28. 07. 2026
__________________________________
1.
SNICKERS’ın efsaneleşmiş "Açken Sen, Sen Değilsin" ("You're Not You When You're Hungry") sloganı
üzerinden kurulan bu ifade, markanın hem pazarlama stratejisini
hem de insan psikolojisini nasıl ustalıkla birleştirdiğini
açıklar.
Bu cümleyi birkaç temel boyutta
inceleyebiliriz:
1. Fiziksel İhtiyacın Duygusal ve
Davranışsal Yansıması
İnsan vücudu acıktığında kan şekeri
düşer. Biyolojik olarak yaşanan bu durum, kişinin ruh haline doğrudan yansır;
insanları daha asabi, sabırsız, unutkan, huysuz veya
dikkatsiz yapabilir. Marka, bu durumu "kendin gibi
hissetmemek" veya "kendin gibi davranmamak" olarak tanımlar.
Yani aslında kök nedeni biyolojik olan bir durumu, günlük hayattaki davranış
değişiklikleriyle bağdaştırır.
2. Özdeşleşme ve Mizah
(Relatability)
Herkes hayatında en az bir kere çok
acıktığı için birine patlamış, saçma bir hata yapmış veya odağını kaybetmiştir.
SNICKERS, bu evrensel deneyimi yakalayarak tüketiciye şu mesajı verir:
"Aşırı tepkiler verdiğinde ya da formunda
olmadığında bu senin gerçek kişiliğin değil; sadece açsın."
Bu yaklaşım, insanların kendilerini
suçlu hissetmek yerine durumu mizahi bir gözle görmelerini ve Snickers'ı bu
"geçici durumun çözümü" olarak konumlandırmalarını sağlar.
3. Marka Konumlandırması ve Çözüm
Sunma
Slogan sadece durumu tespit etmekle
kalmaz, aynı zamanda ürünü doğrudan "çözüm"
noktasına yerleştirir:
·
Problem: Açlık yüzünden değişen davranışlar
ve kaybedilen odak/enerji.
·
Çözüm: İçeriğindeki fıstık, karamel ve
nükleer enerji tadındaki çikolata kombinasyonuyla doyum sağlayan bir SNICKERS
yemek.
·
Sonuç: Yeniden kendin olmak, normale
dönmek.
4. İletişimde Süreklilik ve
Kültürel Etki
Yıllardır sürdürülen bu strateji,
markaya inanılmaz bir süreklilik ve akılda kalıcılık
kazandırdı. Reklam filmlerinde açlıktan ünlü/alakasız bir karaktere dönüşen
insanları izleriz; çikolatadan bir ısırık aldıklarında ise orijinal hallerine
geri dönerler. Bu ifade, markanın bu iletişim dilini ne kadar benimsediğini ve
günlük hayatın rutin bir parçası haline getirdiğini vurgular.
Özetle bu cümle; markanın sadece
bir tatlı değil, açlığın getirdiği performans ve ruh hali
düşüşüne karşı doyurucu bir atıştırmalık/çözüm olarak konumlandığını
anlatır.
***
2
SNICKERS’ın
efsaneleşmiş "Açken Sen, Sen Değilsin" ("You're Not You When
You're Hungry") sloganı yerine “hastayken sen sen değilsin” ifadesini
yazsak muhataplarımıza ne söylemiş oluyoruz?
Sloganı "Hastayken
Sen, Sen Değilsin" şeklinde uyarladığınızda, iletişim
kurduğunuz kitleye (muhataplarınıza) çok güçlü, empatik ve psikolojik altyapısı
olan bir mesaj vermiş olursunuz.
Bu değişimle muhataplarınıza tam
olarak şunları söylemiş oluyorsunuz:
1. "Olumsuz Davranışların
Gerçek Kişiliğini Yansıtmıyor" (Hoşgörü ve Empati)
Hastalık; halsizlik, ağrı, zihinsel
sis (brain fog) ve tükenmişlik getirdiği için insanları daha tahammülsüz, sinirli, içe kapanık veya verimsiz
yapabilir.
·
Verilen
Mesaj: "Şu an sergilediğin huysuzluk, isteksizlik veya düşük
performans senin gerçek karakterin ya da potansiyelin değil. Sadece hastalığın
getirdiği geçici bir durum." Bu durum muhatabınızı suçlanmaktan
kurtarır ve üzerindeki baskıyı azaltır.
2. "Şu An Olağanüstü Bir
Durumdasın, Farkındayız" (Kabullenme)
SNICKERS’ın orijinal sloganı hızlı
bir çözüm ("hemen bir çikolata ye ve düzel") vaat ederken,
"hastayken" vurgusu durumu biraz daha şefkat ve sabır
boyutuna taşır.
·
Verilen
Mesaj: "Formunda olmadığını görüyoruz ve senden normal zamanlardaki
enerjini/performansını beklemiyoruz."
3. "İyileşmeye ve Özüne
Dönmeye İhtiyacın Var" (Çözüm ve İhtiyaç)
Slogan örtülü bir biçimde bir ihtiyaca işaret eder.
·
Eğer
bir sağlık/bakım markasıysanız: "Kendine gelmen, eski
gücüne ve neşene kavuşman için ihtiyacın olan destek (ilaç, dinlenme, vitamin,
bakım vb.) bizde."
·
Eğer
iş/sosyal çevrede söylüyorsanız: "Şu an kendine yüklenme,
dinlen ve iyileşmeye odaklan."
Özetle;
Bu ifadeyi kullandığınızda
muhatabınıza kısaca şunu demiş oluyorsunuz:
"Şu anki halin seni tanımlamıyor; sen
hastasın. Seni anlıyoruz, üzerindeki değişimin farkındayız ve eski halline
dönmen için yanındayız."
(Not: Slogan orijinalinde eğlenceli ve dinamik
bir tona sahipken, "hastalık" kelimesi işin içine girdiğinde tonlama
biraz daha mizahi-tatlı bir takılma ile şefkatli bir anlayış
arasında gidip gelecektir. Kullanacağınız mecraya göre bu tonu ayarlamak
önemlidir.)
***
3
Kucağınızda
bilgisayar, karşınızda deniz manzarası ve püfür püfür esen rüzgar… Uzaktan
çalışıyorsunuz. Öğle arası verdiniz ya da mesai saatiniz doldu ve hoop
kendinizi kızgın kumlardan serin sulara atıyorsunuz…
Nasıl çalışma
düzeni ama? Şimdi, bu hayali neden kurduğumu ya da sizden kurmanızı istediğimi
açıklıyorum.
Pandemi, pek
çoğumuzu uzaktan çalışma hayatıyla tanıştırdı. Meğer her
iş için fiziksel olarak iş yerinde bulunmak şart değilmiş!
Pandeminin
bitmesiyle ofisler yeniden açılsa bile, pek çok iş yeri ve çalışan için evden
çalışma seçeneği geçerliliğini sürdürdü. Bu durum sadece çalışma şeklini değil,
seyahat etme şeklini de değiştirdi. Çalışanlar arasında 'gizli
seyahat' diye bir trend gelişti. Peki, nedir bu gizli seyahat?
***
4
"Bindik bir alamete, gidiyoruz
kıyamete" deyimi, sonunun kötü veya tehlikeli olacağı belli olan bir gidişata karşı
duyulan endişeyi, çaresizliği ya da kaçınılmazlığı ifade etmek için
kullanılır.
Genellikle şu durumlarda söylenir:
·
Kontrolün
Kaybolduğu Anlar: Olayların kontrolden çıktığı, gidişatın kötü olduğu ancak kimsenin
müdahale edemediği veya durduramadığı durumlar.
·
Bile
Bile Tehlikeye Gitmek: Yanlış veya riskli bir yolda olunduğunu fark etmeye rağmen, başka seçenek
olmadığı için o yola devam etmek.
·
Mizahi/Sitemkar
Eleştiri: Yaşanan
kargaşayı, belirsizliği veya mantıksız gidişatı biraz kara mizahla eleştirmek.
Sözlük Kelime Anlamları
·
Alamete
binmek: Büyüklüğü
veya şekli alışılmadık, acayip bir şeye (veya duruma) girmek, ona tabi olmak.
(Alamet: Belirti, iz, şaşılacak şey).
·
Kıyamete
gitmek: Büyüleyici
bir yıkıma, sonu felaket olan bir finale doğru sürüklenmek.
Kısacası: "Gidişat hiç iyi değil, sonumuz hayır olsun ama
bakalım nereye kadar gideceğiz..." manasında kullanılan bir sitem ve
kabulleniş cümlesidir. Cem Karaca'nın aynı isimli meşhur şarkısıyla da
hafızalara kazınmıştır.
***
5
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
koordinasyonunda 5 ülkeden yaklaşık 20 bilim insanının katıldığı projede,
Durupınar formasyonunun Hz. Nuh'un Gemisi'ne ait olup olmadığı ileri
teknolojiyle bilimsel yöntemlerle araştırılacak.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat
Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cenker Atila, dünya çapınca
ses getirecek bir projeye imza attı. Atila koordinatörlüğünde hazırlanan
uluslararası ve multidisipliner araştırma projesiyle, dünya arkeolojisinin en
çok dikkat çeken notlarından biri olan, Hz. Nuh’un gemisinin kalıntıları
olabileceği düşünülen Durupınar formasyonunda ileri teknoloji ile bilimsel
araştırma başlatıldı.
*
6
Bilim
insanlarının yaptığı hesaplamalara göre yer kürede ortalama 600 milyon ile 1
milyar civarında kedi yaşıyor. Tabii bu dev rakama yalnızca sıcak evlerde
bakılanlar değil; sokaklarda, mahalle aralarında ya da yarı yaban hayat süren
patili dostlarımız da dahil.
23)
Mısır: 2.5 Milyon
24)
Türkiye: 2.4 Milyon
25)
Belçika: 2.2 Milyon
***
7
Gizli Açlık (Örtülü Açlık), bir insanın gün içinde yeterli
miktarda kalori (mideyi dolduran yiyecek) almasına rağmen, vücudunun ihtiyaç
duyduğu vitamin ve mineralleri (mikro besin ögeleri) yeterince alamaması
durumudur.
Yani dışarıdan bakıldığında kişi
tok görünebilir, hatta kilolu veya obez de olabilir; ancak hücresel düzeyde
vücut yetersiz beslenmektedir.
Gizli Açlık Neden Olur?
·
Kötü
ve Tek Tip Beslenme: İşlenmiş gıdalar, hazır yiyecekler (fast-food), ambalajlı atıştırmalıklar
ve beyaz un/şeker ağırlıklı beslenmek. Bu gıdalar kalori açısından zengin ama
vitamin/mineral açısından oldukça fakirdir.
·
Taze
Meyve ve Sebze Tüketmemek: Günlük beslenmede yeterince lif, taze sebze, meyve, kuruyemiş ve kaliteli
protein bulunmaması.
·
Toprak
Kalitesinin Düşmesi: Aşırı tarım ve kimyasallar nedeniyle günümüzde yetişen sebze ve meyvelerin
geçmişe kıyasla daha az mineral içermesi.
·
Yanlış
Pişirme Yöntemleri: Besinleri aşırı pişirerek veya suyunu dökerek içindeki vitaminleri
öldürmek.
En Sık Saptanan Eksiklikler ve
Belirtileri
Gizli açlık genellikle aniden
belirti vermez, zamanla birikir. En sık görülen eksiklikler şunlardır:
|
Eksiklik |
Olası Sonuçları / Belirtileri |
|
Demir Eksikliği |
Halsizlik, çabuk yorulma,
kansızlık (anemi), odaklanma sorunu |
|
B12 Vitamini |
Unutkanlık, sinir sistemi
bozuklukları, kas güçsüzlüğü |
|
D Vitamini |
Bağışıklık çökmesi, kemik ve
eklem ağrıları, depresif ruh hali |
|
İyot Eksikliği |
Tiroit problemleri (guatr),
çocuklarda zihinsel gelişim geriliği |
|
Çinko Eksikliği |
Saç dökülmesi, yaraların geç
iyileşmesi, sık hastalanma |
Gizli Açlıktan Korunmak İçin Ne
Yapılmalı?
1.
Renkli
ve Çeşitli Beslenin: Tabağınızda farklı renklerde sebze ve meyvelere yer açın.
2.
İşlenmiş
Gıdaları Azaltın: Paketli ürünler yerine doğala en yakın, işlenmemiş gıdaları tercih edin.
3.
Tam
Tahıllara Yönelin: Beyaz ekmek/pirinç yerine tam buğday, karabuğday, yulaf ve siyez gibi
besin değeri yüksek alternatifleri seçin.
4.
Düzenli
Kan Tahlili Yaptırın: Yılda en az bir kez kan değerlerinize baktırarak doktor kontrolünde eksik
vitamin/mineralleri takviye edin.
