GÜNLÜK: Senin İçindeki Ben

8 Ağustos 2026 Cumartesi

Senin İçindeki Ben

Ben bazen, daha önceleri de yazdığım gibi bendeki ben ile konuşuyorum. Bazen de bendeki senle… Konuşma konularımız bin bir çeşit. Bu andaki konumuz sendeki ben…

Sendeki ben’in benden daha iyi olmasını isterim tabii. Çünkü benle beraber bendeki bütünler de elbette bir gün toprak olacaktır. Sana da sendeki bene de hayırlı uzun ömürler dileğiyle…

Bu tespitim insanidir ve herkes öldükten sonra elbet iyi anılmak ister. Bu duygu çok farklı biçimlerde ortaya çıkar. Çokları gönüllere girmek yerine göze girmek için uğraşır. Dillerde söylenmek için çabalar hatta sloganlar ürettirir. Bunlar şan-şöhret, unvan ve mevki hastalıklarıdır ki bunlardan Allah (cc) korusun.

“Hz. Mevlana’nın ‘Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol.’ sözü, insanın samimiyet, doğruluk ve iç-dış bütünlüğü içinde yaşaması gerektiğini anlatan evrensel bir ahlâk ilkesidir. Her ne kadar bu ifade Mevlânâ'nın eserlerinde bu şekliyle doğrulanmış bir alıntı olmasa da onun düşüncesindeki ihlâs, doğruluk, tevazu ve hakikate yöneliş anlayışını özlü biçimde yansıtır. “¹

Üzülerek belirtelim ki, bu millet sözüyle icraatları birbirine uymayan birçok yönetici görmesine rağmen hâlâ ne yapacağını öğrenememiştir.

Yanlış anlamlara meydan vermemek için şu kadarını yazayım. Amacım öğretmek değildir. Öğretmek isteseniz de öğretemezsiniz. Talebi olmayana kim ne öğretebilmiş ki biz öğretelim. Kaldı ki bizim de bilmediğimiz o kadar çok konu var ki… Ebu Hanife’nin; ‘Bilmediklerimiz ayağımın altına alsam başım arşa değerdi.’ sözü, “Gerçek âlimin en önemli vasfının tevazu olduğunu; bildikleriyle övünmek yerine bilmediklerinin farkında olarak öğrenmeye devam etmesi gerektiğini ifade eder. Bu anlayış hem İslam ilim geleneğinde hem de evrensel düşünce tarihinde ortak kabul gören temel bir hikmettir.”²

Yaşlılıktan ve hastalıktan ya da her ikisinden dolayı bildiklerimizi unuttuğumuzu yazmıştım. Bir de bilim ilerlerken ben güncellenemiyorum. Biraz da bunda anlama yeteneğimiz de eskisi gibi değil artık. Kısa kısa örnekler vereyim:

Sosyal medyada Lozan’ı kıyasıya eleştiriler gördüm. Benim ek branşım tarihtir. Az çok bu konuyu biliyorsak bu eleştirilerin mesnetsiz dedik, geçtik. Sonra 100 yıl geçti… gibi yazıları da okuyup geçtik. Konunun püf noktasını anlayamadım. Birkaç gün önce bir Televizyon programını izlerken haa… dedim. Demek ki öyle…

“Sevr = Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını öngören, uygulanmayan antlaşma.” Uygulansaymış ayrılıkçı Kürtlere kalacaktı bazı bölgeler. Demek ki Lozan’da toprak kaybettik, diyen bunlar. Ben ayrılıkçılardan söz ediyorum. Erzurum’da okudum, Muş’ta ve Van’da görev yaptım. Kürt kardeşlerimizle bir ayrılık gayrılık olmadı. Olmaz da olamaz da. Demek ki bu konuyu dışarıdan kaşıyanlar var. Bazıları da anlamadığı veya anlayamayacağı resimleri, fotoğrafları ve metinleri beğenerek ve paylaşarak kime hizmet ettiklerini düşünmez mi hiç. Bir de 100 yıl meselesi var?

Bir de ABD Ankara büyük elçisinin Suriye, Irak ve İran Kürtleriyle ilgili demeçleri… ABD Başkanı Donald Trump'ın Suriye ve Irak konusundaki sözleri… Öyle okunup geçilecek sözler değildir. Suriye, Irak ve Türkiye'deki Kürtlerle ilgili meseleler; egemenlik, güvenlik, azınlık hakları, terörle mücadele ve bölgesel istikrar vb. konularda uzman olmayanların fikir yürütmesi bir beyin jimnastiğidir.

Öyle bir durumdayım ki ne beden eğitimi yapabiliyorum ne de beyin jimnastiği. Aklıma takılanı söylüyorum: Hani Osmanlılıktan söz ediyorlar ya. Korkarım ki Bütün Kürtlerin hamiliğini dolaylı biçimde de bize verirler. Belirli bir müddet işler iyi gider ve sonra da bakarsınız elden gider…

Bakınız konunun uzmanı olmadığımı, konuyu etraflıca incelemediğimi sadece aklıma geleni yazdığımı tekraren yazıyorum ki kafanızı karıştırmayayım. Biliyorum kafanız karışık zaten.

Gündemler öyle dolu ki kafa da karışır, her şey de karışır. Örnek mi? Hani bir kanun çıkartıyoruz. Buna basınımız önce Çerçeve Kanunu diyordu. Neyin çerçevesi bu?

Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifinin birçok millet vekiline imzaladıktan hemen sonra verilmesi neyin göstergesi? Sonra, bazı çevrelerin bu kanun teklifine “anahtar” kanun demeleri insanı kuşkulandırıyor…

Hayırlı olması dileğiyle bu konuyu da kapatalım ki sendeki benin havasını bozmayalım. Tabii ki önemli olan memleketimizin havasıdır.

Havasına suyuna taşına toprağına

Bin can feda bir tek dostuma

Her köşesi cennetim ezilir yanar içim

Bir başkadır benim memleketim⁵

Sabahattin Gencal, Kuzuluk, 07. 08. 2026

________________________________

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'e atfedilen "Ya olduğun gibi görün, ya da göründüğün gibi ol." sözü, insanın içi ile dışının, sözü ile davranışının, inancı ile yaşayışının uyum içinde olması gerektiğini ifade eden güçlü bir ahlâk ilkesidir.

Bununla birlikte, öncelikle önemli bir hususu belirtmek gerekir: Bu sözün Mevlânâ'nın eserlerinde (özellikle Mesnevî ve Dîvân-ı Kebîr'de) aynen bu ifadeyle geçtiğine dair güvenilir bir delil bulunmamaktadır. Günümüzde yaygın biçimde Mevlânâ'ya nispet edilse de, araştırmacılar bunun daha sonraki dönemlerde onun düşüncesini özetleyen bir söz olarak yaygınlaştığını belirtmektedir. Ancak sözün taşıdığı anlam, Mevlânâ'nın öğretileriyle büyük ölçüde uyumludur.

Sözün anlamı

Bu söz iki temel ilkeye işaret eder:

1. "Ya olduğun gibi görün."

Bu ifade, insanın kendisini olduğundan farklı göstermemesi gerektiğini anlatır.

· Samimi ol.

· Gösterişten uzak dur.

· Menfaat için kişiliğini değiştirme.

· İnsanları aldatma.

Yani kişi, kalbinde olmayan bir inancı veya ahlâkı varmış gibi göstermemelidir.

Kur'ân-ı Kerîm de bu konuda şöyle buyurur:

"Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyi niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyi söylemeniz Allah katında büyük bir nefretle karşılanır."
(Saff, 61/2-3)

Bu ayet de söz ile davranış arasındaki uyuma dikkat çekmektedir.

2. "Ya da göründüğün gibi ol."

Bu bölüm ise daha derin bir anlam taşır.

Eğer insanlar seni:

· dürüst,

· merhametli,

· dindar,

· adaletli,

· yardımsever

olarak tanıyorsa gerçekten de öyle olmalısın.

Yani dış görünüşünü iç dünyan desteklemelidir.

Aksi halde kişi iki yüzlü (riyâkâr) bir hayat yaşamış olur.

Tasavvuf açısından açıklaması

Tasavvufta buna ihlâs, sıdk ve samimiyet denir.

Sûfîlere göre insanın üç yönü vardır:

· dili

· kalbi

· ameli

Bu üçü aynı doğrultuda olmalıdır.

Kalp başka,
dil başka,
davranış başka olursa insan huzur bulamaz.

Mevlânâ'nın şu sözü bu anlayışı destekler:

"Dışı süslü, içi karanlık olan kandil, çevresini aydınlatamaz."

Buradaki mesaj; gerçek güzelliğin kalpte olduğu, dış görünüşün ise onun yansıması olması gerektiğidir.

Günlük hayattan örnekler

Örnek 1

Bir kişi sürekli doğruluktan bahsediyor; fakat ticarette insanları aldatıyorsa,

göründüğü gibi değildir.

Örnek 2

Bir öğretmen öğrencilere dürüstlüğü anlatıyor; fakat sınavlarda torpile göz yumuyorsa,

söylediği ile yaptığı birbirini tutmamaktadır.

Örnek 3

Bir insan sosyal medyada yardımsever görünmeye çalışıyor; fakat gerçek hayatta kimseye yardım etmiyorsa,

bu da "göründüğü gibi olmamak" anlamına gelir.

Örnek 4

Mütevazı yaşayan, yaptığı iyilikleri reklam etmeyen bir kişi ise,

olduğu gibi görünmektedir.

Psikolojik açıdan

Modern psikolojide bu durum özgünlük (authenticity) olarak adlandırılır.

Özgün insan:

· maske takmaz,

· başkalarını etkilemek için rol yapmaz,

· kendisi olmaktan korkmaz,

· değerleriyle uyumlu yaşar.

Bu özellik, ruh sağlığını ve kişiler arası güveni güçlendirir.

İslâm ahlâkı açısından

Bu söz şu kavramlarla yakından ilişkilidir:

· İhlâs

· Sıdk (doğruluk)

· Emanet

· Güvenilirlik

· Takvâ

· Riyâdan uzak durmak

Hz. Peygamber (sav) de güvenilirliğiyle tanınmış ve daha peygamber olmadan önce el-Emîn (Güvenilir) unvanını almıştır. Onun hayatı, söylediği ile yaşadığı arasında tam bir uyumun örneğidir.

Toplumsal açıdan

İnsanların:

· birbirine güvenmesi,

· adaletin sağlanması,

· ailelerin sağlam kalması,

· ticaretin dürüst yürütülmesi,

· devlet yönetiminde güven oluşması

ancak insanların göründüğü gibi olmasıyla mümkündür.

Toplumdaki güven bunalımlarının önemli sebeplerinden biri, söz ile davranış arasındaki uyumsuzluktur.

Sonuç

"Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol." sözü, insanın samimiyet, doğruluk ve iç-dış bütünlüğü içinde yaşaması gerektiğini anlatan evrensel bir ahlâk ilkesidir. Her ne kadar bu ifade Mevlânâ'nın eserlerinde bu şekliyle doğrulanmış bir alıntı olmasa da, onun düşüncesindeki ihlâs, doğruluk, tevazu ve hakikate yöneliş anlayışını özlü biçimde yansıtır. İslâm ahlâkında da ideal insan; kalbi, dili ve davranışları arasında tutarlılık bulunan, gösterişten uzak ve güvenilir kişidir. Bu nedenle söz, bireysel karakter gelişimi kadar aile, eğitim ve toplum hayatı açısından da güncelliğini koruyan önemli bir öğüttür.

Ebû Hanîfe'ye nispet edilen "Bilmediklerimi ayağımın altına alsam başım arşa değerdi." sözü, İslam düşüncesinde ilim, tevazu ve insanın bilgi karşısındaki aczini anlatan çok derin bir hikmettir.

Öncelikle şu hususu belirtmek gerekir: Bu sözün Ebû Hanîfe'nin güvenilir klasik kaynaklarında aynen bu ifadeyle yer aldığı kesin olarak doğrulanamamaktadır. Ancak söz, onun ilme verdiği önem ve tevazu anlayışını yansıtan bir vecize olarak halk arasında yaygın biçimde nakledilmektedir.

Sözün kelime anlamı

Sözü iki bölüme ayırarak inceleyelim:

"Bilmediklerimi..."

Burada insanın henüz öğrenemediği, kavrayamadığı veya Allah'ın ilminde olup kendisine açılmamış bulunan bütün bilgiler kastedilmektedir.

"...ayağımın altına alsam başım arşa değerdi."

Buradaki ifade mecazdır.

Yani:

"Bilmediklerim o kadar çoktur ki, onları üst üste koyabilseydim yüksekliği Arş'a kadar ulaşırdı."

Bu, bilinmeyenlerin büyüklüğünü anlatan güçlü bir benzetmedir.

Vermek istediği mesaj

Bu sözün temel mesajı şudur:

İnsan ne kadar bilgili olursa olsun, bilmedikleri bildiklerinden çok daha fazladır.

Gerçek âlim:

· bildikleriyle övünmez,

· bilmediklerini kabul eder,

· öğrenmeye devam eder,

· kibirlenmez.

Bu anlayış, ilmin insanı tevazuya götürmesi gerektiğini vurgular.

Kur'ân-ı Kerîm açısından

Kur'an'da insan bilgisinin sınırlı olduğu birçok ayette ifade edilir.

Örneğin:

"Size ilimden ancak az bir şey verilmiştir."
(İsrâ, 17/85)

Bu ayet, insan bilgisinin Allah'ın sonsuz ilmi yanında son derece sınırlı olduğunu bildirir.

Yine Hz. Mûsâ ile Hızır kıssasında (Kehf Sûresi 60–82. ayetler), bir peygamber olan Hz. Mûsâ'nın bile bilmediği hikmetlerin bulunduğu gösterilir. Bu kıssa, ilimde tevazunun önemini öğretir.

Tasavvuf açısından

Tasavvufta gerçek ilim, insanın önce kendi cehaletini fark etmesiyle başlar.

Sûfîler şu anlayışı benimser:

· Bildiğini zanneden öğrenemez.

· Bilmediğini bilen ise ilme açıktır.

Bu nedenle cehaletini fark etmek, hikmet yolculuğunun ilk adımlarından biri kabul edilir.

Felsefî açıdan

Bu düşünce, Sokrates'e atfedilen şu sözle de benzerlik taşır:

"Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir."

Her iki ifade de insan bilgisinin sınırlı olduğunu ve gerçek bilginin tevazuyla birlikte geldiğini anlatır.

Günlük hayattan örnekler

1. Doktor örneği

Çok başarılı bir doktor bile bütün hastalıkları ve tedavileri bildiğini iddia edemez. Tıp sürekli geliştiği için her gün yeni bilgiler öğrenmek zorundadır.

2. Öğretmen örneği

Yıllarca ders anlatan bir öğretmen, yeni araştırmaları okuyarak kendini geliştirmeye devam eder. Çünkü "Artık her şeyi biliyorum." düşüncesi gelişmeyi durdurur.

3. Bilim örneği

Astronomi ilerledikçe bilim insanları, evren hakkında öğrendiklerinin yanında hâlâ çok büyük bilinmezliklerin bulunduğunu kabul etmektedir. Her yeni keşif, yeni soruları da beraberinde getirir.

Eğitim açısından değerlendirme

Bu söz, öğrencilere şu mesajları verir:

· Öğrenmenin sonu yoktur.

· Bilmediklerini sormaktan çekinme.

· Bilgiyi kibir aracı değil, hizmet aracı olarak gör.

· Sürekli okumaya ve araştırmaya devam et.

Sonuç

Ebû Hanîfe'ye nispet edilen "Bilmediklerimi ayağımın altına alsam başım arşa değerdi." sözü, insan bilgisinin sınırlılığını ve Allah'ın ilminin sonsuzluğunu hatırlatan güçlü bir mecazdır. Söz, gerçek âlimin en önemli vasfının tevazu olduğunu; bildikleriyle övünmek yerine bilmediklerinin farkında olarak öğrenmeye devam etmesi gerektiğini ifade eder. Bu anlayış, hem İslam ilim geleneğinde hem de evrensel düşünce tarihinde ortak kabul gören temel bir hikmettir.

Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) ile Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923), Türkiye'nin yakın tarihindeki en önemli iki uluslararası antlaşmadır. Sevr, Osmanlı Devleti'ni parçalamayı öngörürken; Lozan, Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını uluslararası alanda tanımıştır.

Konu	Sevr Antlaşması	Lozan Barış Antlaşması
İmzalanma tarihi	10 Ağustos 1920	24 Temmuz 1923
Taraf	Osmanlı Devleti	Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti
Amaç	Osmanlı Devleti'ni paylaşmak	Türkiye'nin bağımsızlığını tanımak
Toprak durumu	Anadolu'nun büyük bölümü işgal ve paylaşım altına bırakıldı.	Türkiye'nin bugünkü sınırlarının büyük bölümü kabul edildi.
Egemenlik	Osmanlı'nın egemenliği büyük ölçüde sınırlandı.	Türkiye tam bağımsız bir devlet olarak kabul edildi.
Boğazlar	Uluslararası bir komisyonun yönetimine bırakıldı.	Boğazlar Türkiye'nin egemenliğinde kaldı (1936'da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile tam denetim sağlandı).
Kapitülasyonlar	Devam ettirildi ve genişletildi.	Tamamen kaldırıldı.
Ordu	Osmanlı ordusu çok küçük bir kuvvete indirildi.	Türkiye'nin askerî gücüne sınırlama getirilmedi.
Hukuki durumu	TBMM tarafından reddedildi, yürürlüğe girmedi.	Hâlen yürürlükte olan uluslararası bir antlaşmadır.

Kısa değerlendirme

· Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni siyasi, askerî ve ekonomik bakımdan etkisiz hâle getirmeyi amaçlayan ağır şartlar içeriyordu. Bu nedenle Türk Milleti tarafından kabul edilmedi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından reddedildi.

· Lozan Barış Antlaşması ise Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde verilen Kurtuluş Savaşı'nın ardından imzalanmış; Türkiye'nin bağımsızlığını, egemenliğini ve uluslararası meşruiyetini büyük ölçüde güvence altına almıştır.

Özet

· Sevr = Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını öngören, uygulanmayan antlaşma.

· Lozan = Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını uluslararası alanda tanıyan ve bugün de hukuken geçerliliğini koruyan barış antlaşması.

"Terörsüz Türkiye için Çerçeve Kanun", kamuoyunda terörün sona erdirilmesi, silah bırakma süreçlerinin hukuki zemine oturtulması, toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesi ve devlet kurumlarının bu süreçteki görevlerinin belirlenmesi amacıyla hazırlanması tartışılan veya hazırlanan yasal düzenlemeleri ifade etmek için kullanılan genel bir kavramdır. Tek başına bu adla kabul edilmiş sabit bir kanun adı olmayıp, içeriği siyasi iradeye ve TBMM'de kabul edilen metne göre şekillenir.

Bu tür bir çerçeve kanunda yer alabilecek başlıca düzenlemeler şunlardır:

1. Terör örgütlerinin silah bırakma sürecinin hukuki zemini

o Silah bırakmanın nasıl gerçekleştirileceği,

o Devlet kurumlarının görev ve yetkileri,

o Sürecin denetlenmesi.

2. Toplumsal bütünleşme

o Şiddete bulaşmamış kişilerin topluma kazandırılması,

o Eğitim, istihdam ve sosyal destek programları.

3. Mağdur hakları

o Terör mağdurlarının haklarının korunması,

o Tazminat ve psikolojik destek mekanizmaları.

4. Güvenlik tedbirleri

o Kamu düzeninin korunması,

o Yeni terör oluşumlarının önlenmesine yönelik tedbirler.

5. Yargısal düzenlemeler

o Mevcut ceza hükümlerinin uygulanması,

o Bazı durumlarda etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma usulleri.

o Ancak ağır terör suçları bakımından anayasa ve ceza mevzuatı çerçevesindeki sorumluluklar devam eder.

6. Kurumsal koordinasyon

o İçişleri Bakanlığı,

o Adalet Bakanlığı,

o Milli Savunma Bakanlığı,

o Milli İstihbarat Teşkilatı ve diğer ilgili kurumlar arasında koordinasyon.

Muhtemel amaçları

· Terörün kalıcı biçimde sona erdirilmesi,

· Can kayıplarının önlenmesi,

· Kamu düzeninin güçlendirilmesi,

· Ekonomik ve sosyal kalkınmaya katkı sağlanması,

· Demokratik hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde güvenlik ile temel haklar arasında denge kurulması.

Kamuoyundaki tartışmalar

Bu tür bir düzenleme çeşitli açılardan tartışılmaktadır:

· Destekleyenler, silahlı çatışmaların sona ermesinin toplumsal barış ve ekonomik kalkınmaya katkı sağlayacağını savunmaktadır.

· Eleştirenler ise düzenlemenin terör suçları bakımından cezasızlık algısı oluşturmaması, şehit ve gazi ailelerinin hassasiyetlerinin gözetilmesi ve hukukun üstünlüğü ilkesinden taviz verilmemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Hukuki açıdan dikkat edilmesi gereken ilkeler

Böyle bir çerçeve kanunun;

· Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na,

· Türk Ceza Kanunu'na,

· Terörle Mücadele Kanunu'na

· ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerine uygun olması gerekir.

Ayrıca, düzenlemenin hazırlanma sürecinde şeffaflık, TBMM denetimi, yargı bağımsızlığı, mağdur haklarının korunması ve toplumsal uzlaşının gözetilmesi, demokratik hukuk devleti bakımından önemli görülmektedir.

İsterseniz, TBMM'de görüşülen veya kamuoyuna açıklanan "Terörsüz Türkiye" çerçeve kanunu taslağının maddelerini tek tek açıklayabilir ve her maddeyi hukuki açıdan değerlendirebilirim.

"Terörsüz Türkiye İçin Çerçeve Kanun"un Değerlendirilmesi

"Terörsüz Türkiye" hedefi, hemen her kesimin üzerinde uzlaşabileceği meşru bir amaçtır. Ancak bu hedefe ulaşmak için hazırlanacak bir çerçeve kanunun başarısı, yalnızca amacına değil, içeriğine, uygulanma biçimine ve toplumun farklı kesimlerinde oluşturacağı güvene bağlıdır.

1. Hukuk devleti açısından

Hukuk devleti ilkesinin temel gereği, bütün işlemlerin Anayasa ve kanunlara uygun olmasıdır. Terörle mücadele amacıyla yapılacak düzenlemeler de bu ilkeye bağlı kalmalıdır.

Olumlu yönü:

· Devletin hangi yöntemleri uygulayacağının kanunla belirlenmesi keyfî uygulamaları azaltabilir.

· Sürecin TBMM denetiminde yürütülmesi demokratik meşruiyeti güçlendirebilir.

Riskleri:

· Kanun hükümleri açık ve net olmazsa farklı yorumlara yol açabilir.

· Hukuki belirsizlik toplumda güvensizlik oluşturabilir.

2. Güvenlik açısından

Silahlı çatışmaların sona ermesi;

· can kayıplarını azaltabilir,

· güvenlik harcamalarını düşürebilir,

· bölgesel istikrarı artırabilir.

Bununla birlikte;

· silah bırakmanın gerçekten kalıcı olup olmadığı,

· örgütsel yapının tamamen sona erip ermediği,

· yabancı ülkelerin olası etkileri

gibi hususlar dikkatle izlenmelidir.

3. Adalet açısından

Terör mağdurları, şehit yakınları ve gaziler açısından adalet duygusunun korunması önemlidir.

Bu nedenle;

· ağır suç işleyenlerle,

· suça karışmamış veya etkin pişmanlıktan yararlanabilecek kişiler

aynı hukuki değerlendirmeye tabi tutulmamalıdır.

Adalet ile toplumsal barış arasında makul bir denge kurulması gerekir.

4. Toplumsal barış açısından

Silahlı çatışmaların sona ermesi;

· ekonomik yatırımları artırabilir,

· göçü azaltabilir,

· sosyal ilişkileri güçlendirebilir.

Ancak toplumsal barış yalnızca silahların susmasıyla sağlanamaz.

Bunun için;

· karşılıklı güven,

· hukuka bağlılık,

· demokratik katılım,

· ekonomik kalkınma,

· eğitim

gibi alanlarda da ilerleme sağlanması gerekir.

5. Ekonomik etkileri

Terörün azalması;

· turizmi geliştirebilir,

· yatırım ortamını iyileştirebilir,

· kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlayabilir.

Bu durum özellikle uzun yıllar güvenlik sorunlarından etkilenen bölgelerde kalkınmayı hızlandırabilir.

6. Uluslararası boyutu

Türkiye'nin terörle mücadelesi yalnızca iç hukuk meselesi değildir.

Suriye ve Irak'taki gelişmeler, sınır güvenliği ve uluslararası aktörlerin politikaları da süreci etkileyebilir. Bu nedenle iç hukuk düzenlemelerinin dış politika ve uluslararası güvenlik dinamiklerinden bağımsız değerlendirilmesi mümkün değildir.

Sonuç

Genel bir değerlendirme yapıldığında, "Terörsüz Türkiye" hedefi geniş ölçüde olumlu ve meşru bir kamu politikası amacı olarak görülebilir. Bununla birlikte, bu hedef doğrultusunda hazırlanacak herhangi bir çerçeve kanunun başarısı şu temel şartlara bağlıdır:

· Anayasa ve hukuk devleti ilkelerine uygun olması,

· TBMM'de şeffaf biçimde tartışılması,

· Mağdur haklarını gözetmesi,

· Cezasızlık algısı oluşturmaması,

· Toplumsal uzlaşmayı güçlendirmesi,

· Güvenlik ile temel hak ve özgürlükler arasında dengeli bir yaklaşım benimsemesi.

Kısacası, bir çerçeve kanunun başarısı yalnızca metninden değil, uygulanmasından, kamuoyunda oluşturduğu güvenden ve uzun vadede şiddetin kalıcı biçimde sona ermesine katkı sağlayıp sağlamadığından anlaşılacaktır. Bu nedenle değerlendirme yapılırken hem güvenlik hem de hukuk devleti ve insan hakları boyutlarının birlikte ele alınması önemlidir.

https://bianet.org/haber/milli-dayanisma-ve-toplumsal-butunlesmenin-guclendirilmesine-dair-kanun-teklifinin-tam-metni-322256#:~:text=19%20dakika-,%E2%80%9CMill%C3%AE%20Dayan%C4%B1%C5%9Fma%20ve%20Toplumsal%20B%C3%BCt%C3%BCnle%C5%9Fmenin%20G%C3%BC%C3%A7lendirilmesine%20Dair%20Kanun%20Teklifi%E2%80%9Dnin%20tam%20metni,-12%20maddeden%20olu%C5%9Fan