15
Eylül 2026 Salı, 09.00.
Yalnızım.
Yalnızlığım
zorunluluktan.
2016’da
eşim rahmetli oldu.
Oğlum
öğretmen Ahmet’le kalıyorum. O okula gidince büsbütün yalnız kalıyorum.
Bu
zorunlu yalnızlığı halvete ve uzlet’e çevirmek istiyorum. Tövbe ediyorum, dua
ediyorum…
Zorunlu
yalnızlığımla dış uzlet sağlanmış gibi. Yani,
• kalabalıklardan,
• toplantılardan,
• eğlencelerden,
• yoğun sosyal ilişkilerden,
• sürekli iletişimden
Uzaklaş
mışız.
Uzletin
bir de Fizikî/dış uzlet olmayanı var İç uzlet
Daha
derin olan budur.
Kişi
toplumun içinde bulunduğu hâlde:
• övgüye bağımlı değilse,
• insanların kınamasından aşırı
etkilenmiyorsa,
• gösterişten uzak duruyorsa,
• nefsinin arzularını sürekli beslemiyorsa,
• kalbini Allah’tan koparan şeylere teslim
etmiyorsa
bir
anlamda iç uzlet hâlindedir, derler.
Ben,
insanların kınamasından etkilenirim doğrusu. Bunun dışında söylenenler bana
uyuyor gibi.
İşte
bu noktada, bu “gibi” sözü beni halvetin ve uzletin faziletlerinden de geri
bırakabilir. Neden mi? Daha önceleri de yazdığım gibi kendini iyi gösterme gibi
bir durum hasıl oluyor ki bu sakıncalı oluyor. Zerrece kibir olmayacak. Kibirli
olanların vay haline.
Ben
zorunlu yalnızlığımı halvete ve uzlete çevirme çabasındayken şeytan da boş
durmuyor. O da aksi istikamete çekiyor gibi. Daha birkaç güne kadar, ben
şeytandan korkmam, onu ikale almam, onun hiçbir yaptırım gücü yoktur der ve eûzü
besmele çekerek Allah’a sığınırdım. Böyle düşünmekte bile bir öğünme seziliyor.
Şeytanın Hz. Âdem babamızı ve Havva anamızı kandırdığını ne çabuk unutuyoruz.
Doktorlar
anksiyete teşhisi koydular rahatsızlığıma, belki de daha fazlası var. Doktorlar
ilaç verdiler ve devamlı meşguliyet önerdiler. Anksiyete kaygı bozukluğu
demekmiş. Bendeki merak ve vesvese kaygı bozukluğuysa bundan yararlandım
diyebilirim. Bu beni yeni şeyler yazmaya itti her zaman. Şimdilerde halvet ve
uzletin faziletine ermek için çabalıyorum.
Ermek
kelimesini mi kullandım? Bakın ne diyor Goegle:
Ermek, bir yere, bir duruma veya bir
amaca ulaşmak, erişmek anlamına gelir.
Temel Anlamları
·
Erişmek,
kavuşmak: Bir yere varmak veya istenilen
bir şeye sahip olmak.
·
Yetişip
dokunmak: Fiziksel olarak bir şeyin
boyunun veya elinin bir yere ulaşması.
·
Büyüyüp
gelişmek: İnsan veya bitkilerin
yetişmesi, olgunlaşması.
·
Maddi/manevi
olgunluk: Tasavvufta kişinin kendini
Tanrı yoluna adayarak üstün bir kutsal aşamaya (kemale) ulaşması.
Yaygın Kullanımları ve Deyimler
·
Muradına
ermek: İstenilen, özlenen bir amaca
veya dileğe kavuşmak.
·
Sırra ermek: Bir olayın gizemini çözmek, anlamak.
·
Eli ermek: Bir işe gücü, imkânı veya zamanı yetmek.
·
Sona ermek: Bitmek, son bulmak.
Kolay
olmuyor. Sadece sözlü dua ile değil biraz da fiili dua etmek, en azından uzlet
ne imiş, halvetten farkı ne imiş, bu arada tehlikeli kıyıları var mıymış vb.
öğrenmemiz gerekir. En iyisi bir mürşitten öğrenmekmiş, bir mürşidin emrine
girip dediklerini harfiyen uygulamakmış. Belki doğrudur. Ancak bizdeki mürşit
denen zevat yazılı ve görsel basına göre hiç de peşinden gidilecek kişiler
değil. Bunu söylemekte de inşallah hataya düşmedik.
Konuşmak
da yazmak da zor. İp üstünde cambaz gibiyiz. Azıcık dengeyi bozarsak…
Ben
dengeyi sağlamak için alıntılar yaptım çokça. Şimdilerde de yapay zekâdan
yararlanmaya çalışıyorum. Yapay zekâda hata yapabilir onun için onu bazen
çapraz sorguya alıyorum…
Soru
cevap soru cevap derken karmakarışık oluyor ortalık. Sonra da yazdıklarımızı
toparlayıver diyorum bazen de özetle diyorum. Ne yapacaksın işte. Yalnızlığımı…
Tam
burada yakaladım nefsimi.
Bizimki
yalnızlık sayılmaz pek. Öyle ya telefon var hem de akıllısından, bilgisayar var
ki internet okyanusunda git gidebildiğin kadar. Televizyon da üstelik… Ben
bunlara fazla takılmıyorum diyecek gibi oluyorken acaba diyorum yine bir
üstünlük belirtiyor muyum, diye düşünmekten geri alamıyorum kendimi.
Her
akla gelen yazılmaz ama bu kez yazacağım: Teyzemin beyinden söz edeceğim.
Teyzeme de ona da Allah rahmet etsin. Şeyhi televizyon dinlemenin günah
olduğunu söylemiş. Bununla da kalmamış televizyonunuzu başkasına verirseniz
yine dolaylı biçimde belki de daha çok günaha girersiniz onun için
televizyonunuzu atınız demiş. O da koskoca televizyonu evinin camından aşağıya
attı… Çok geçmedi sözü edilen şeyhe bağlı olan televizyon kanalı kurdular.
Amcamız tekrar televizyon almış. “Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu.” demeden
bundan bir çıkarım yapalım: Sen seçici olacaksın istediğin yararlı programları
izleyeceksin. Onda da aşırıya gitmeyeceksin.
Bir
de yazıyı fazla uzatmayacaksın, diyenlerin olabileceğini düşünerek hemen
asistanıma yazdırdıklarımı sıralayıvereyim:
Uzlet (عزلة) – Toplumdan Uzak Kalmak
Sözlük anlamı: Ayrılmak,
yalnızlığı tercih etmek.
Tasavvufî anlamı: Kalbin selâmeti için, kalabalıklardan ve nefse zarar
veren ortamlardan uzak durmaktır.
Halvetten farkı: Uzlet süresiz olabilir; hâl olarak içsel uzaklık da içerir.
Ankaravî’ye göre: Uzlet bir haldir; kalabalık içinde bile uzlette
kalınabilir.
***
İsmâil Rüsûhî
Ankaravî’nin İsmâil Rüsûhî Ankaravî ’nin Nisâb-ı Mevlevî adlı eserinde
yer alan tasavvufî mertebeler bağlamında uzlet (عزلة), en genel
anlamıyla insanın toplumdan bütünüyle nefret ederek kaçması değil; kalabalıkların,
alışkanlıkların, dünyevî meşguliyetlerin ve insanın nefsini besleyen
ilişkilerin tesirinden belli ölçüde uzaklaşarak Allah’a yönelmesi anlamında
anlaşılabilir.
Burada önemli
bir ayrım vardır: uzlet ile yalnızlık aynı şey değildir. Yalnızlık,
kişinin fiziksel olarak tek başına bulunmasıdır; uzlet ise esas itibarıyla manevî
bir tercih ve disiplindir. İnsan kalabalığın içinde uzlet hâlinde olabilir;
bir odada tek başına olduğu hâlde zihnen, nefsen ve duygusal olarak dünyanın
bütün gürültüsünün içinde bulunabilir.
*
Uzlet kavramının temel anlamı
Arapça عزلة
(uzlet) kelimesi, ayırmak, kenara çekilmek, uzaklaşmak anlam alanına
sahiptir. Tasavvufî bağlamda ise kişinin kendisini, özellikle nefsini
Allah’tan uzaklaştıran unsurlardan geçici veya sürekli olarak ayırması söz
konusudur.
Bu nedenle
uzlet:
·
insanlardan
nefret etmek,
·
toplumdan
tamamen kopmak,
·
sorumluluklardan
kaçmak,
·
çalışmayı
bırakmak,
·
aileyi terk
etmek,
·
sosyal
ilişkileri bütünüyle reddetmek
demek
değildir.
Asıl mesele, insanlarla
birlikteyken onların etkisi altında kaybolmamak; gerektiğinde insanlardan ve
dünyaya ilişkin meşguliyetlerden geri çekilerek insanın kendi iç dünyasını
denetlemesidir.
Bu bakımdan
uzletin hedefi insanı toplumdan çıkarmak değil, toplumu insanın kalbinden
çıkarmaktır.
***
Ara ara söze gireyim. Satırlar arasına ben de
notlar düşeyim mi? Toplumu insanın kalbinden çıkarmayı tam olarak anlamadım
doğrusu. Toplumu refaha ve mutluluğa kavuşturmak için uğraşmak da bireyin bir
görevi değil mi? Onun için herhalde toplumdaki olumsuzlukları kalpten
çıkarmaktan söz ediliyordur diyorum. Haklı değil miyim? Mutlaka devam eden
sayfalarda haklı olduğumu göreceğiz.
***
Tasavvuf açısından uzletin amacı
Tasavvufî açıdan uzletin amacı yalnız kalmak değildir.
Amaç:
o
nefsi tanımak,
o
kalbi temizlemek,
o
günahlardan korunmak,
o
gereksiz konuşmayı azaltmak,
o
gösterişten uzaklaşmak,
o
dünyaya aşırı bağlanmayı azaltmak,
o
tefekkür etmek,
o
Allah'a yönelmektir.
Bu nedenle tasavvuf açısından:
Uzlet bir sonuç değil, bir araçtır.
İnsan uzlete çekilir ki daha iyi bir insan olarak
geri dönebilsin.
Bu noktada uzlet ile modern psikolojideki sağlıklı
solitude arasında önemli bir benzerlik vardır: her ikisinde de dış
uyaranların azaltılması kişinin kendisiyle daha yoğun bir ilişki kurmasına
imkân verebilir.
Fakat amaçları tamamen aynı değildir.
Tasavvufî uzletin merkezinde Allah, kulluk ve nefis
terbiyesi vardır; psikoloji ise bunun dinî doğruluğu konusunda hüküm
vermez.
*
Uzletin asıl amacı “insanlardan kaçmak” değildir
Tasavvuf
açısından burada çok önemli bir paradoks vardır:
İnsanlardan uzaklaşmak, insanları sevmemek anlamına gelmez.
Hatta uzlet,
kişinin insanlarla daha sağlıklı ilişki kurabilmesini sağlayabilir.
Çünkü sürekli
başkalarının davranışlarıyla meşgul olan insan:
·
öfkelenebilir,
·
kıskanabilir,
·
rekabete
girebilir,
·
kendisini
üstün görebilir,
·
sürekli takdir
bekleyebilir,
·
dedikoduya
kapılabilir,
·
başkalarının
kusurlarıyla ilgilenirken kendi kusurlarını unutabilir.
Uzlet, kişinin
bu davranışlarını fark etmesi için bir mesafe oluşturur.
Bu nedenle
uzletin hedefi:
“İnsanlardan kurtulmak” değil, insanlarla ilişki kurarken nefsin esiri
olmaktan kurtulmaktır.
*
Uzlet ve “az konuşmak”
Uzletin bir
başka boyutu dilin kontrolüdür.
Her konuşma
gerekli değildir.
Modern dünyada
insanlar:
·
yorum yapma,
·
tartışma,
·
eleştirme,
·
kendisini
savunma,
·
başkasının
hatasını düzeltme,
·
sosyal medyada
cevap verme
ihtiyacı
hissedebilir.
Tasavvufî
uzlet kişiye şu soruyu sordurur:
“Bunu söylemem gerçekten gerekli mi?”
Bazen uzlet,
fiziksel olarak odadan çıkmak değil, gereksiz tartışmadan çıkmaktır.
Örneğin bir
sosyal medya tartışmasında kişi haklı olduğunu düşündüğü hâlde cevap vermemeyi
seçebilir.
Bu pasiflik
olmak zorunda değildir.
Bazen:
“Her doğru, her yerde ve her zaman söylenmek zorunda değildir.”
şeklinde bir
nefis terbiyesidir.
*
Uzlet ve yalnızlık arasındaki kritik fark
Her yalnızlık
faydalı değildir.
Bazen
yalnızlık:
·
depresif
kapanma,
·
insanlardan
nefret,
·
sorumluluklardan
kaçış,
·
sosyal korku,
·
kırgınlık,
·
kibir,
·
“kimse beni
anlamıyor” düşüncesi
hâline
gelebilir.
Böyle bir
durumda fiziksel yalnızlık artmasına rağmen manevî gelişim gerçekleşmeyebilir.
Tasavvufî
uzlet ise ideal olarak:
kaçış → arınma → tefekkür → dönüş
şeklinde bir
süreçtir.
Yani kişi
toplumdan bir süre çekilir ve daha iyi bir insan olarak topluma geri döner.
Uzletin çeşitleri
Uzleti
yalnızca fiziksel uzaklık olarak düşünmek yetersizdir.
1. Fizikî uzlet
Bir süre
insanlardan uzak durmak.
Örneğin:
·
yalnız
yürüyüş,
·
sessiz bir
odada bulunmak,
·
inziva,
·
itikâf.
2. Sosyal uzlet
Gereksiz
sosyal ilişkileri azaltmak.
3. Dijital uzlet
Telefonu ve
sosyal medyayı belirli sürelerle bırakmak.
4. Dil uzleti
Gereksiz
konuşmaktan kaçınmak.
5. Fikrî uzlet
Her tartışmaya
ve her gündeme dahil olmamak.
6. Kalbî uzlet
İnsanların
övgü ve yergisine aşırı bağımlı olmamak.
7. Ahlâkî uzlet
Günah, kötü
alışkanlık ve kötü çevreden uzaklaşmak.
Bu sonuncusu
bence uzlet kavramının günümüzdeki en önemli karşılıklarından biridir.
*
Uzletin aşamaları
Uzleti
sistematik biçimde şu aşamalarla düşünebiliriz:
1. Farkındalık
Kişi
hayatındaki aşırı gürültüyü fark eder.
2. Ayırma
Kendisini
gereksiz meşguliyetlerden uzaklaştırır.
3. Sessizlik
Dış uyaranları
azaltır.
4. Muhasebe
Kendi
davranışlarını değerlendirir.
5. Nefisle yüzleşme
Kıskançlık,
kibir, öfke, gösteriş, hırs gibi unsurları fark eder.
6. Tefekkür
Hayatının
anlamı, amacı ve Allah ile ilişkisi üzerinde düşünür.
7. Arınma
Zararlı
alışkanlıkları azaltmaya çalışır.
8. Dönüş
Topluma
yeniden döner fakat eski bağımlılıklarıyla değil, daha bilinçli bir hâlle.
Bu nedenle
uzlet hayattan çıkış değil, hayata başka türlü dönüş hazırlığıdır.
***
Gözlediğim
kadarıyla insanlarımız bu aşamaların farkındalar. Ancak düzelmeyi ilkin
başkalarından beklemektedirler. İlkin biz düzelirsek zaman içinde… Yok, ben
enayi miyim? diye diye…
Bir de şu var.
Ortalıkta bir söz var: Barut gibi oldu herkes. “Barut gibi olmak, çok
öfkeli, huysuz, sert, aksi kimse veya her an patlamaya, kavga çıkarmaya hazır
durumdaki kimseler için kullanılan bir deyimdir.” Kimse kimseye bir uyarıda
bulunamıyor. Ne olur ne olmaz diyor herkes.
Bu teşhis de
doğru galiba. Ekonomik çöküş yetmiyormuş gibi, hukukta, eğitimde ve yönetimde taban
yapmışız. Onun için sessiz, sakin, sabırlı, umutlu, karalı ve güvenli olarak
çalışmamız gerekir.
Bu gerekir
sözünü hiç beğenmez bazıları. Biraz da haklılar. Gerekir diyeceğine gerekeni
yap derler adama…
***
Uzletin yanlış uygulanması
Uzlet yanlış
anlaşıldığında şu sonuçlara yol açabilir:
·
insanlardan
nefret,
·
kibir,
·
sorumluluklardan
kaçma,
·
aileden
uzaklaşma,
·
toplumsal
görevleri terk etme,
·
aşırı içe
kapanma,
·
depresif
izolasyon,
·
ruminasyon,
·
“Ben herkesten
üstünüm” düşüncesi.
Böyle bir
durumda uzlet amacının tersine döner.
Çünkü
tasavvufun amacı insanı daha iyi bir kul ve daha iyi bir insan hâline
getirmektir.
*
Uzletin yanlış anlaşılabilecek biçimleri
Uzlet yanlış
uygulanırsa bazı problemlere dönüşebilir.
|
Sağlıklı uzlet |
Sağlıksız kapanma |
|
Tefekkür için yalnız kalmak |
İnsanlardan nefret etmek |
|
Nefsi denetlemek |
Sorumluluktan kaçmak |
|
Gereksiz konuşmayı azaltmak |
Her türlü iletişimi kesmek |
|
Sosyal medyayı sınırlamak |
Dünyadan tamamen kopmak |
|
Allah'a yönelmek |
Kendini üstün görmek |
|
Geçici geri çekilmek |
Kalıcı izolasyon |
|
Daha iyi dönmek |
Toplumdan kaçmak |
|
İç muhasebe yapmak |
Kendine saplanıp kalmak |
Buradaki temel
ölçü şudur:
Uzlet kişiyi olgunlaştırıyorsa yapıcıdır; kibirli, sorumsuz, düşmanca veya
tamamen kopuk hâle getiriyorsa amacıyla çelişmeye başlar.
*
Uzlet ve sosyal bağlantı dengesi
Uzleti överken sosyal bağlantının önemini unutmamak
gerekir.
İnsan sosyal bir canlıdır. ABD Surgeon General'ın
sosyal bağlantı üzerine 2023 tarihli kapsamlı değerlendirmesi, sosyal
bağlantının sağlık ve iyi oluş açısından temel önem taşıdığını ve sosyal
izolasyon ile yalnızlığın sağlık açısından ciddi sonuçlarla ilişkili olduğunu
vurgulamaktadır. HHHS.gov
Bu nedenle:
Uzletin amacı sosyal ilişkileri
ortadan kaldırmak değil, onları daha sağlıklı hâle getirmektir.
Ruminasyon:
Her içe dönük düşünme tefekkür
değildir; her derin düşünme de hikmet değildir.
*
Tefekkür ile ruminasyon arasındaki
fark
|
Tefekkür |
Ruminasyon |
|
Anlam arar |
Aynı düşünceyi tekrarlar |
|
Hakikati anlamaya çalışır |
Olumsuzluğu büyütebilir |
|
Sonuca/eyleme gidebilir |
Döngü içinde kalabilir |
|
Perspektif kazandırır |
Perspektifi daraltabilir |
|
Sakinleştirebilir |
Duygusal sıkıntıyı artırabilir |
|
“Ne öğrenebilirim?” |
“Neden böyle oldu?” |
|
“Şimdi ne yapmalıyım?” |
“Keşke şöyle olsaydı...” |
Tasavvufî muhasebe, doğru
uygulandığında ruminasyon değil, yapılandırılmış öz-değerlendirmedir.
*
Modern bilim ruminasyonu nasıl
görüyor?
Güncel psikoloji literatüründe ruminasyon artık
yalnızca depresyona özgü bir süreç olarak görülmemektedir.
Kişi:
yalnız kalmayı bilmeli
ama aynı zamanda:
insanlarla birlikte yaşamayı da
bilmeli.
*
Uzlet ile ruminasyonun özeti
Şöyle düşünebiliriz:
Uzlet: “Bir süre dışarıdan çekileyim ki
içimi görebileyim.”
Tefekkür: “Gördüğümü anlamaya çalışayım.”
Muhasebe: “Bunda benim payım ne?”
Karar: “Ne yapmalıyım?”
Eylem: “Gerekeni yapayım.”
Buna karşılık:
Ruminasyon: “Aynı şeyi tekrar tekrar düşüneyim
ama bir türlü çıkamayım.”
Bu nedenle:
Uzlet → içe dönüştür.
Tefekkür → anlamlandırır.
Muhasebe → sorumluluk kazandırır.
Eylem → dönüşüm sağlar.
Ruminasyon → düşünceyi döngüye
sokabilir.
*
Uzlet ve ruminasyon yüzeyde birbirine benzese de
aslında aynı kategoride olmayan iki kavramdır.
Uzlet, öncelikle kişinin dış dünyadan ve
sosyal etkileşimlerden bilinçli, amaçlı ve genellikle geçici biçimde geri
çekilmesidir. Tasavvuf açısından bu geri çekilmenin amacı nefsi tanımak,
kalbi temizlemek, Allah'a yönelmek ve daha bilinçli bir şekilde topluma
dönmektir. Modern psikolojide buna en yakın kavramlardan biri gönüllü
solitudedur. Araştırmalar solitude'un koşullara ve kişiye bağlı olarak
olumlu veya olumsuz deneyimlenebilecek…
*
En sağlıklı model: “Uzlet →
tefekkür → eylem → toplum”
Bence iki kavramı doğru konumlandırmanın en güzel yolu
şu döngüdür:
1. Uzlet
Dış dünyadan kısa süreli geri çekil.
↓
2. Tefekkür
Ne olduğunu anlamaya çalış.
↓
3. Muhasebe
Kendi payını gör.
↓
4. Karar
Ne yapacağına karar ver.
↓
5. Eylem
Gerekli davranışı gerçekleştir.
↓
6. Topluma dönüş
İnsanlarla yeniden ilişki kur.
Bu döngünün “tefekkür” aşaması ruminasyona
dönüşürse sistem bozulur.
*
Uzletin günümüzde uygulanabileceği alanlar
Modern insan
için uzletin birçok pratik karşılığı düşünülebilir:
·
Dijital uzlet: Telefonu ve sosyal medyayı belirli zamanlarda
bırakmak.
·
Gürültü
uzleti: Bir süre sessiz kalmak.
·
Tüketim
uzleti: Gereksiz alışverişten
uzaklaşmak.
·
Tartışma
uzleti: Her tartışmaya katılmamak.
·
Görünürlük
uzleti: Her yaptığı şeyi paylaşmamak.
·
Övgü uzleti: Takdir edilme ihtiyacını azaltmak.
·
Gündem uzleti: Sürekli haber takip etmemek.
·
Kalabalık
uzleti: Düzenli olarak yalnız
kalabileceği zamanlar oluşturmak.
·
Dil uzleti: Gereksiz konuşmayı azaltmak.
·
Nefs uzleti: Kendisine dönüp davranışlarını sorgulamak.
Bunların hepsi
aynı derecede tasavvufî değildir; fakat uzlet ilkesinin çağdaş hayatta nasıl
yorumlanabileceğini gösterir.
*
Sonuç
Uzlet (عزلة), İslâmî ve tasavvufî anlamıyla insanın toplumdan nefret ederek
kaçması değildir. Esas
itibarıyla insanın Allah'a yönelmek, nefsini tanımak, günahlardan korunmak,
kalbini dünyevî meşguliyetlerden arındırmak ve tefekkür etmek amacıyla toplumdan
veya toplumsal hayatın bazı unsurlarından bilinçli ve ölçülü biçimde
uzaklaşmasıdır.
Kur'an'daki
Ashâb-ı Kehf ve Hz. Meryem örnekleri, Hz. Peygamber'in Hira'daki yalnızlığı ve
itikâf uygulaması, uzletin İslâmî düşüncede çeşitli karşılıklarının bulunduğunu
göstermektedir. Ancak aynı zamanda insanlarla birlikte yaşamayı ve onların
sıkıntılarına sabretmeyi öven hadisler, toplumdan tamamen kopmanın İslâm'ın
temel ideali olmadığını ortaya koymaktadır.
Psikoloji
açısından ise uzleti gönüllü yalnızlık kavramıyla ilişkilendirmek
mümkündür. Gönüllü, amaçlı ve ölçülü yalnızlık kişinin kendisini dinlemesine ve
dikkatini toparlamasına yardımcı olabilir. Buna karşılık kronik yalnızlık ve
sosyal izolasyon ciddi psikolojik ve fiziksel sağlık riskleriyle ilişkilidir.
Bu nedenle
benim kanaatimce günümüz insanı için uzletin en uygun şekli:
İnsanlardan tamamen uzaklaşmak değil; belirli zamanlarda insanlardan,
ekranlardan, sosyal medyadan, gereksiz konuşmalardan ve sürekli dış uyarandan uzaklaşıp
kendi iç dünyasına ve Allah'a yönelmek; ardından topluma daha bilinçli,
merhametli ve sorumlu bir insan olarak dönmektir.
Sonuç olarak
uzleti şu formülle ifade edebiliriz:
Uzlet = Uzaklaşmak + Susmak + Düşünmek + Nefsi görmek + Allah'a yönelmek +
Topluma daha iyi dönmek.
Ve bence
uzletin en yüksek noktası toplumdan kaçmak değil, toplumun içinde yaşarken
kalben Allah'tan kopmamaktır.
*
Uzleti tek
cümleyle şöyle özetlemek mümkündür:
Uzlet, insanlardan kaçmak değil; insanın nefsinin, kalabalığın ve dünyanın
kendi kalbi üzerindeki hâkimiyetinden çekilerek Allah’a yönelmesidir.
Ve bu bakımdan
uzletin en olgun şekli, toplumdan tamamen uzaklaşmak değil, toplumun içinde
bulunurken kalben Hak’tan uzaklaşmamaktır.
***
Uuuu,
kavramlar ne kavramlar. Kavramları bilmeden özümsemeden anlamak mümkün mü? Peki
anladığını uygulamak?
Tam
olarak anlayamayınca anlatmak da olmuyor. Ne yapalım üstat Necip Fazıl Kısakürek’in
dediği gibi saçlarımızı mı yolalım?
Anlamak
yok çocuğum, anlar gibi olmak var;
Akıl
için son tavır, saçlarını yolmak var…
Aaa.
Benim saçlarım zaten yolunmuş…
Ahh
Sabahattin, yine pot kırdın.
Olabilir.
Hiçbirimiz hatadan münezzeh değiliz.
“Hatadan münezzeh olmak, bir kişinin
ya da varlığın hiçbir şekilde hata yapmaması, kusursuz, eksiksiz ve
yanılgılardan tamamen uzak olması anlamına gelir.
Arapça kökenli
bir kelime olan münezzeh, "arınmış, temiz, uzak ve berî"
demektir. Bu ifade günlük hayatta ve inanç kültüründe şu şekillerde karşımıza
çıkar:
·
Dini Bağlamda: İslam inancına göre hatadan tamamen münezzeh
olan (hiç hata yapmayan) yalnızca Allah'tır. Kul yapısı her şeyde bir
kusur olabileceğine inanılır.
·
Günlük
Hayatta: Bir insanın hatasız
olamayacağını vurgulamak için sıklıkla "Hatadan münezzeh olmak sadece
Allah'a mahsustur" sözü kullanılır. Bu söz, insanların kusurlu
varlıklar olduğunu ve hata yapmalarının normal karşılanması gerektiğini
hatırlatır.”
***
İnşallah
nefsimizi terbiye edeceğiz. Allah izin ederse yarın da Riyâzet (رياضة) – Nefsi
Terbiye Etme konusunda egzersiz yaparız.
Ne
yapalım? Rahatsızlığımdan ötürü dışarı çıkıp yürüyüş yapamıyorum İçerideki
antrenmanlarım el kol sallamaktan ibaret kalıyor gibi. Yegâne egzersizim
okumaktır. Her şeyi de yapay zekâya sormak da bir yerde egzersiz gibi oluyor.
Umudum,
tek başına girdiğim- yürüdüğüm Allah yolunda bütün kalbimle çalışarak, sebat ve
sabırla yol aldıktan sonra, Allah’ın izniyle bir müddet fiziki olmasa da içten
çekildiğim topluma dönüp, sadece topluma, insanlığa değil hayata katkı
sağlayacak duruma gelmemdir.
Yazıyı
uzattığım yetmiyormuş gibi cümleleri de uzattık. Akla kalabilecek bir cümle
arıyorum sonuç için: Ankaravî’nin dediği gibi: Uzlet bir haldir; kalabalık
içinde bile uzlette kalınabilir.
Uzlette
kalabilmek dileğiyle…
Sabahattin
Gencal, Çekmeköy, 15. 09. 2026
