Merak nedir?
En genel anlamda merak, insanlarda ve hayvanlarda gözlenen bir duygu
biçimidir.
Hayvanlarda gözlenen merak konusunu pas geçerek
konuyu, sözlük anlamlarını sıralayarak birazcık olsun açalım:
Merak:
1.bir şeyi anlamak, öğrenmek,
görmek vb. için duyulan, içten gelen istek.
2.bir şeyi yapmak, bir şeyle
uğraşmak, bir şeyi edinmek isteği.
3.aşırı düşkünlük, istek.
4.kaygı, tasa.
5.anlamak, öğrenmek, görmek
istemek.
6.kaygılanmak.
7.gizli bir şeyi öğrenmeyi
aşırı ölçüde istemek.
8.çok kaygılanmak.
(Köken: Arapça)
Beynin
merak işlevi üzerinde de durmayacağız. Merak konusunda geliştirilmeye çalışan
teoriler üzerinde de durmayacağız. Duramayız zaten. Bu konuda uzmanlığımız yok.
Kaldı ki konunun uzmanları da bu konu üzerinde çok az durmuşlardır. Uzmanların
birleştiği tek nokta merak duygusunun tam olarak açıklanamayacağıdır.
Böylesine
tam açıklanamayan bir konuya neden girdiğime gelince; açıklamaya çalışayım:
1. Merak, bütün anlamlarıyla içimde.
2.
W. Arthur Ward’ın, “Bazen merak etmek
iyidir insanı ilme doğru götürür, bazen ise kötüdür insanı uçuruma doğru
sürükler.” sözünde doğruluk payı varsa bugüne kadar “hocam olan merak” korkarım ki bundan sonra…
3.
Uçuruma sürüklenmek istemiyorum. Kaybettiğim merak anahtarını bulmak istiyorum.
4. Merak teorilerinden birinde, “Meraklı
olmanın nedeninin, merak sonucu yapılan hareketlerin beyin tarafından ödül
olarak algılanması olduğunu söylüyor. Bu düşünceye göre yeni bilgiler öğrenmeye
çalışmak dopamin salgılanmasına neden oluyor. Beyin tarafından ödül olarak
algılanan bu madde insanların kendilerini daha iyi hissetmesine neden oluyor.”
ifadelerine rastlıyoruz.1 (Dopamini merak edenler bkz. 2)
5.
Merak anahtarını bulursam ki inşallah bulacağım; merakımı öğrenmeye yönlendireceğim. Bu yaştan sonra mı? Evet, son
nefesime kadar. Şimdiye kadar öğrenemediğim için içimde ukde olan felsefe
konusuna eğileceğim.
6.
Umuyorum ki, toplumu merakını dizilere, futbol maçlarına, magazinlere vb.
dallara yönlendirilenlerin merakını çekerim. Bu adam felsefeyi işaret ediyor, öğütlüyor diye düşünürler de…
7.
Merak konusu ele almamı merak edenler için yazıyorum: Merak Platon’a göre
felsefenin başlangıcıdır:
“Felsefenin başlangıcı olarak görülen Antik
felsefede Platon’un bir diyaloğunda, Sokrates, tüm felsefe “thauma” ile başlar,
diyor ve “thauma” Türkçeye “merak”
ve bazen “hayret”, İngilizceye de çoğunlukla “wonder” şeklinde çevriliyor.”3
8.
Felsefe ile ilgileneceğime göre kendimden çıkmaya çalışacağımı anlamışsınızdır.
Geçmişime takılı kaldım. Rüyâda mıyım, hayal miyim? Ben böyle olmamalıyım.
Rahmetli eşim de yıkılmamı istemez. “Yıkılmadım,
ayaktayım.” demek için kendimden kaçmalıyım. Kendimden kaçmak zor; ama topluma zerre kadar da olsa, karınca
kadarınca da olsa bir katkı sağlamak için kendimi aşmalıyım. Kendimin
dışına çıkmalıyım.
9.
Toplumumuzdaki, insanlık âlemindeki sorunlar da az meraklandırmıyor insanı. Ama
ben… Yukarıda da dedim ya, bulursam anahtarımla merakın sadece öğrenme kilitlerini açacağım. Diğer kilitler? Siz
klikler, partiler, mafyalar, küresel güçler, şunlar bunlar diye
düşünebilirsiniz… Evet, tüm bunları merakımın dışında tutacağım.
10.
Yanlış anlaşılmaması için bir ekleme yapalım: Ben, inanıyorum ki dolaylı bir katkı sağlarız. Düşünelim bir, herkes
artık ipliği pazara çıkmış olanları gündemine almasa…
Bir not yazarak konuyu
kapatalım. İlk defa böylesine madde madde yazıverdim. Niçin böyle yazdığımı ben
de merak ettim. Artık kendi kendime
sorular soracağım.
____________
1.http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/neden
merakederiz
2.Dopaminin
aşırı fazlalığı veya eksikliği bazı ciddi sağlık sorunlarına neden olur.
Dopamin azlığında Parkinson hastalığı baş gösterir. Uyuşturucu veya sigara
kullanımı sonucu dopamin miktarının artması ise bağımlılığa yol açar.
Dopamin
miktarını doğal yollarla artırdığınızda daha mutlu, daha tatmin edici bir yaşam
sürmeniz mümkün. Çünkü dopamin ruh hâlinin düzenlenmesinde çok önemli bir rol
oynar. Dopamin azlığı ise depresyon, tatminsizlik, enerjisizlik ve bunalım
olarak kendini gösterir. Dopamin seviyesini doğal yollarla artırmak için şu
yolları deneyebilirsiniz.
(https://multiyasam.com/dopamin-nedir-dopamin-dogal-yollar-nasil-artirilir/)
3. Prof.
Dr. İlhan İnan, Haber: Şenay Çınar
/ Boğaziçi Dergi Tarih: 05
Haziran 2015
(http://haberler.boun.edu.tr/tr/haber/merak-insani-insan-yapar)
____________________
SabahattinGencal, Yeni Yeni Tazeleniyorum Ben, Cinius Yayınları, İstanbul, 2019
