İmam-ı Rabbani Hazretleri tarafından Nakib Seyyid Şeyh Ferid Buhari'ye yazılan 45. Mektup, tasavvufi ve ahlaki derinliği olan üç ana bölümden oluşmaktadır. Metnin sistematik özeti şöyledir:
1. Manevi Destek ve Teşekkür (Vefa ve İrşad Hizmeti)
Mürşidin Vefatı ve Devamlılık: İmam-ı Rabbani, mürşidi Baki Billah hazretlerinin vefatından sonra tekkenin (hanigahın) dervişlerine maddi ve manevi destek olan Şeyh Ferid’e teşekkürlerini sunar.
Nakşibendi Yolu'nun Korunması: Bu desteğin, Nakşibendi yolunun bu topraklarda bozulmadan devam etmesine ve dervişlerin birliğinin korunmasına vesile olduğunu belirtir.
Liyakat: Ehl-i Beyt mensubu olan Şeyh Ferid’in bu görevi üstlenmesinin en uygun ve layık durum olduğunu ifade eder.
2. İnsan Tasavvuru: Camiiyet ve Muhtaçlık (İnsan Hakikati)
Toplayıcılık (Camiiyet): İnsanın yaratılmışlar içinde en faziletli olmasının sebebi, tüm varlık alemine ait özellikleri kendinde barındırmasıdır (mânâ aynasının tam olması).
İki Uçlu Potansiyel: Bu "toplayıcılık" özelliği nedeniyle insan, hem yaratılmışların en faziletlisi (Hz. Muhammed ﷺ örneği) hem de en şerlisi (Ebu Cehil örneği) olmaya adaydır.
Dünya Bağları ve Muhtaçlık: İnsan, diğer varlıklardan daha fazla şeye ihtiyaç duyar. Bu çok yönlü ihtiyaçlar ve dünya bağları, insanı Allah'tan (c.c) uzaklaştırabilir. Bu sebeple insanın manevi huzur için bu "dağınıklıktan" kurtulup "derli toplu" (cem) olmaya ihtiyacı vardır.
3. Ramazan Ayı ve İbadetlerin Önemi
Mektubun son bölümünde Ramazan ayının faziletleri sistemleştirilmiştir:
Sevap Dengesi: Ramazan'daki bir nafile, diğer aylardaki bir farza; bir farz ise diğer aylardaki yetmiş farza eşittir.
Yıllık Bereket: Bu ayın hayırla ve "gönül birliği" içinde geçirilmesi, tüm yılın hayırlı geçmesine vesile olur. Ayın dağınık geçmesi ise yılın geri kalanına sirayet eder.
Sünnete Uygunluk: İftarda acele etmek, sahuru geciktirmek, hurma ile iftar etmek ve teravih/hatim gibi ibadetlere özen göstermek kulluk makamının bir gereğidir.
Yardımlaşma: Bu ayda hizmetindekilerin yükünü hafifletmek ve oruçlulara iftar ettirmek büyük günahların bağışlanmasına vesile olan önemli amellerdir.
Genel Mesaj: İnsan, yaratılışındaki yüksek potansiyeli ve şiddetli muhtaçlığı arasında bir dengededir; bu dengeyi kurmanın ve manevi bütünlüğe ermenin yolu, Ramazan gibi mübarek vakitleri ganimet bilmek ve mürşitlerin/salihlerin rehberliğinde "derli toplu" bir hayat sürmektir.
