İmam-ı Rabbani Hazretleri tarafından Cebbarî Han’a yazılan 77. Mektup, Yüce Allah’a halis ibadetin mahiyeti ve velayet makamları üzerine odaklanmaktadır. Metnin sistematik özeti aşağıdadır:
1. Halis İbadetin Şartı: Masivadan Kurtulmak
Tam Teveccüh: Gerçek ibadet, Allah’ın dışındaki her şeyden (masiva) tamamen bağ koparıldığında mümkündür. Teveccüh kıblesinde Allah’tan başka hiçbir amaç kalmamalıdır.
Rıza ve Teslimiyet: Bu makamın göstergesi, kişinin kendisine gelen nimet ile elemi (sıkıntıyı) aynı görmesidir. Hatta kişi, Hak’tan gelen elemi, nefsin hoşuna giden nimete tercih eder hale gelmelidir.
2. Nefsin İbadeti ve "Fena" Makamı
Nefsin Tuzakları: Korku veya dünyevi/uhrevi karşılık beklentisiyle yapılan ibadet, aslında nefsin kurtuluşunu veya sevincini amaçladığı için "nefsin ibadeti" olarak nitelendirilir.
Mutlak Fena: Hakiki yöneliş, ancak "fena" (nefsin varlığından geçme) halinin gerçekleşmesiyle mümkündür. Bu hal, ilahi muhabbetin bir neticesidir.
3. Nübüvvet ve Velayet İlişkisi
Velayetin Üstünlüğü: Velayet derecesi Hakk'a, nübüvvet (peygamberlik) derecesi ise halka dönüktür. Bu sebeple nebilerin velayet yönü, nübüvvet yönünden daha faziletli kabul edilmiştir.
Şeriat ve Velayet Bağlantısı: Her peygamberin şeriatı, onun velayet makamıyla bir münasebet içindedir. Şeriata tam bağlılık, o velayetin nurlarına ulaşmanın yegâne yoludur.
4. Muhammedi Velayetin Kapsayıcılığı
Bütünlüğü: Hz. Muhammed’in (sav) şeriatı ve ona indirilen kitap, önceki tüm şeriatları ve kitapları kapsar. Dolayısıyla bu şeriata uymak, tüm hakikatlere uymak demektir.
İstidat ve Nasip: Kişinin başka peygamberlerin meşrebinde (basamağında) olması, aslında Hz. Muhammed’in (sav) her şeyi kuşatan velayetinin bir cüzünden nasip almasıdır. Velayet derecelerindeki farklılıklar, sünnete ve şeriata bağlılıktaki kusur veya kemal derecelerinden kaynaklanır.
5. Sonuç: Sırat-ı Müstakim
Tanım: Sırat-ı müstakim, açık ve net olan şeriattan ve bu yoldaki metin (sağlam) tarikattan ibarettir.
Dua ve Temenni: Mektup, Resulullah'ın (sav) yoluna tam bir bağlılık ve bu yolda yürüyen kâmil zatlara hürmet dualarıyla tamamlanmaktadır.
