İmâm-ı Rabbânî Hazretleri tarafından Şeyh Sadreddin’e yazılan 110. Mektup, insanın yaratılış gayesini, Allah'a yönelmenin şartlarını ve dünya ile ahiret nimetlerine karşı takınılması gereken kalbi tutumu ele almaktadır.
Metnin sistematik özeti maddeler halinde şu şekildedir:
1. İnsanın Yaratılış Gayesi
- İnsanın
var edilmesindeki temel amaç; kulluk (sülûk) vazifelerini hakkıyla yerine
getirmek ve her daim noksan sıfatlardan münezzeh olan Yüce Allah’ın zatına
(yönelmek/ikbal etmek) odaklanmaktır.
2. Bu Gayeye Ulaşmanın Şartı:
Sünnete Tabi Olmak
- Yüce
Allah’ın zatına tam manasıyla yönelmek, ancak Peygamber Efendimiz Hz.
Muhammed’e (s.a.v.) hem zahiren hem de batınen (söz, fiil, amel ve itikad
olarak) eksiksiz bir şekilde tabi olmakla mümkündür.
3. Gerçek Tevhid ve
"Masiva" (Allah'ın Dışındaki Her Şey) Kavramı
- Allah’ın
zatından başka arzulanan, amaç edinilen ve kalbe yerleşen her şey
(masiva), bir nevi "tapılan" put haline gelir.
- İnsanın
sahte ilahlara ve batıla tapmaktan kurtulabilmesi, kalbinde Allah'tan
başka hiçbir gaye ve maksat barındırmaması ile mümkündür.
4. Mukarrebin (Allah'a Yakın
Olanlar) Derecesi ve Ahiret Nimetleri
- Tasavvuftaki
"Ebrarın (iyilerin) hasenatı, mukarrebinin seyyiatıdır
(hatalarındandır)" düsturuna atıfta bulunulur.
- Sıradan
insanlar için ahiret ve cenmet nimetlerini arzulamak güzel bir amel
(hasenat) sayılsa da, Allah’a en yakın makamda olan "mukarrebin"
zatlar için Allah'ın zatından başka bir şey (cennet dahi olsa) istemek bir
kusur ve eksiklik (seyyiat) olarak kabul edilir.
5. Dünyanın Mahiyeti ve Ondan
Sakınma
- Ahiret
nimetlerine karşı bile bu denli seçici olunması gerekirken, dünyanın ve
dünya işlerinin peşinden koşmak tamamen yerilmiştir.
- Dünya,
Allah'ın buğzettiği ve sevmediği bir metadır; dünyayı sevmek tüm hataların
başıdır.
- İlgili
hadis-i şerife dayanılarak, Allah'ın zikri dışındaki tüm dünya ve
içindekilerin değersiz ("mel'un") olduğu vurgulanmış; metin,
dünyanın şerrinden Allah'a sığınma duası ile sonlandırılmıştır.
