Düşünüyor
muyum? Yok yok. Buna düşünmek denmez. Bütün
geçmiş geçiyor kafamdan. Buna hayal de denmez. Nasıl bir geçiş bu
anlatamıyorum. Büyüklerim, yakınlarım, komşularım yetmedi evlerimiz, odalarımız;
hayvanlarımız dahil bütün mekânlarla birlikte geçiyor kafamdan… Hayırdır, niçin
böyle oluyor bugün. Düşünceler duygularla karışınca ne oluyor? Sonra bu
karışıma özlem katılırsa…Ben bende mi kalıyorum?
Ben
bende değilken mi yazıyorum? Yazmanın böylesi de oluyor işte.
Gençliğimde
hatıralar çok hızlı geçerdi zihnimden. Sene bi sene bu hız azaldı. Hele bu sene
yani seksen üçümde…
Geçmiş
elimde bir ekran gibi oldu. Ekranı kaydırıyorum bir sağa bir sola. Bir aşağı
bir yukarı. Bu hal daha çok yataktayken oluyor bende.
Uykularım
da gidince büsbütün yalnız kalıyorum. Tavana bakmak iç açıcı değil. Gözlerimi
yumuyorum. Gören uyuyor sanır beni ancak ben o an doğduğum ve çocukluğumu
geçirdiğim yöredeyim.
Şimdi
ekranımda göç odası: Büyük bir ocak. Sağında ve solunda dolaplar. Sol yanda
peyke var. İki pencere de bu tarafta. Karşıda ambar. Giriş kapısının sağında
kap kaçak konma yeri. Biz oflan derdik. Terek demek çok basit kalır. Oflan öyle
kullanışlı ki…
Ekranı
kaydırmaya devam edelim. Yine ocak. Sacayağı var tencere koymak için. Ortasından
bir zincir iniyor. Ucunda kıvrılmış iki kanca, kazanlar, güğümler bu kancalara
takılır. Zincir, kazan ve güğümlere göre ayarlatılabilen cisten. Bunların yerel
isimlerini unuttum. Küreği ve maşayı unutmayalım. Bazen yanda duran plekiyi de…
Diyelim
ki tencerede yemeğinizi pişirdiniz. Közleri ve külü öne alıyorsunuz. Ortaya, Pleki
koyuyorsunuz. Tabii boş değil. İçinde mısır ununun yoğrulmuş hamuru. Tabii
hamurun üzeri kare kare şekillendirilmiş. Üzerine saç. Onun da üzerine közler
ve küller.
Ekranı
kaydıralım. Kare şekli dediğime kabuk derdik. Çocuklara birer kabuk verirlerdi
üzerlerine tereyağı sürülmüş. Sorun yaşıtlarıma, böyle iştahla başka bir şey
yemişler midir? Büyükler bu sıcak ekmekle cumur yaparlar yine tereyağıyla ve
peynirle. Başka bir şey katılır mıydı bilemiyorum. Bazıları sorardı: Padişah ne
yer? Cevap cumur. Köyde cumur ve muhlama ama yaylada kuymak. Her yanda
karalahana…
Yemekler
hazır gibi. Ekranı çevir. Evin gelini yuvarlak sofrayı kuruyor. Etrafında
iskemleleri koyuyor. Çocukları çağırıyor. Küçük delikanlı dalıyor içeriye.
Sonra geri geri çıkıyor odadan. Lastiklerini çıkarıyor. Küçük hanım kızımız
kardeşiyle beraber ellerini yıkadıktan sonra geliyorlar. Büyükler de yerlerini
aldı. Dede bir şey söylüyor ve işaret ediyor. Herkes yemeğe başlıyor. Dedenin
ne söylediğini de unuttum. Yemeğin sonunda en küçük hanım kızımız sofra duasını
yapıyor. Bu anda genellikle yemek bitmiş olur ancak bazen üç lokma daha alınır
derlerdi. Tabaklar iyice bitsin, sünnet yerine gelsin diye herhalde. Duadan
sonra sofradan kalkılabilirdi…
Sofra
kaldırıldıktan sonra omuzunda peşkiri
olan gelin hanım eline leğeni ve ibriği alarak dedenin yanına gelir. Leğenin
ortasında üzeri elek gibi süzgeç gibi delikli bir kapak vardır. Kapağın üzerinde
de sabun. Dede ellerini yıkar ve dua eder. Bazen peykana dediğimiz büyük anne
de yıkardı ellerini. Diğerleri kapluğa giderdi. Genellikle kapların yıkandığı
yer olduğu için kapluk denirdi.
Misafir,
misafir odasında karşılanırdı. Büyük sofra yerine büyük sini kullanılırdı.
Sininin altına açılır kapanır konurdu. Hay Allah bunun ismini de unuttum.
Misafire yemek vermeden önce çocuklar doyurulurdu. Misafirler erkekse sadece
erkekler eşlik ederdi onlara.
Geceleri
misafir odalarında şişeli lamba yanardı. Göç odasında da idare lambası. İdare lambasının isi ocağı karartırdı.
Sonraları bu odalarda da şişeli lamba yakmaya başlandı. Tabii fenerler ayrı. Ahıra
fenerlerle gidilirdi.
Ekranı
kaydırmaya devam edelim mi? Şimdi ne görüyorsunuz? İskemle. İskemlenin üzerinde
hasır gibi görünen nereden yapılmıştır acaba? Mısır hoşotundan. Mısır koçanını
saran yaprağın kurusuna hoşot derdik. Bezen yaşına da… Hoşatları nasıl
yapıyorlarsa sicim gibi yapıyor ve hasır gibi dokuyarak iskemlenin yüzlerini
oluşturuyorlar.
Hayatın
ortasına dökülmüş yapraklı mısır koçanları. Küçük bir tepe oluşmuş gibi.
Etrafında diziliyorlar. Komşulardan da yardıma gelenler var. Ben tepede
otururdum. Fındık ayıklama da böyle olurdu. Yine tepede otururdum. Mısır koçanını
yaprağından / hoşotundan ayırırlardı. Mısır koçanlarını sonra üst kata yani çifteye
sererlerdi kurusunlar diye. Bazen de koçanları bir ipe öyle güzel dizerlerdi ki
sanki kestane dizisi… Kurutmaya asarlardı mısırları.
Erkan
Ocaklı’dan veya Cimilli İbo’dan dinledin mi?
Mısırı
kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu
Suda pişmiş mısırı
tuzlayıp yiyeceksin
Mısırın türküsünü benden dinleyeceksin
Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu
Köydeki kızlarınan ırgatlıklar ederd
Mısırın pü
Mısırı kurut
Anbarda duruttun
Nenen çarık g
Bunları unuttun mu
Kork
Benden
Mısırı kuruttun mu
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu
Mısırın ekmeğini ederler saç altına
Bizim sofrada mısır benzer sarı altına
Mısı
Anbarda duruttun
Nenen çarık giyerd
Bunları unut
Gardaş beşikte seni nenen donatmadı mı
Seni yaradan Mevla beni yaratmad
Mısırı kurut
Anbarda duruttun mu
Nenen çarık giyerdi
Bunları unuttun mu
Elimdeki ekran bir albüm gibi. Kütür albümü
gibi.
Anlat anlat bitmez. Yaz yaz tükenmez.
Bellemekler, kazmaklar, kihanlar, biçmek, koçanlara ayırmak, kurutmak, Kuruyan
koçanlardan mısırları ayırmak. Ambara koymak, çuvallayıp değirmene götürmek. Unu
ambara koymak… Yazması kolay görünüyor.
Büyük aileler zamanla küçüldü.
Ailemiz üç ocak oldu. Dedemler, amcamlar ve biz.
Babam gurbette olduğu için 9 yaşımdan
13 yaşıma kadar anneme yardımcı oldum. Lahusapıyı orakla tam dipten kesmeye gücüm
yetmezdi. Annem biraz üsten kessen de olur derdi. Keser, koçanları bir yere
sapları bir yere yığardım annem taşırdı. Sapları inekler içindi. Bir eksaylık
yükle (8-10 kilogram) torbayla değirmene giderdim. Çuvallarla gelen halalar,
teyzeler benim zahremi öğütür unu torbaya koyarak bana verirlerdi. Allah
kendilerinden razı olsun. Annem işe gittiğinde kardeşlerimi saklardım. Evin
suyunu ben taşırdım. İnekleri suya götürüp getirirdim…
Komlarda ve yaylalarda çayır
kesmekler. Otları kurutup horom yapmalar... Sırtlarda taşıyıp köye getirmek.
Odun yapmak ve taşımak da ayrı, kuru kestane yaprakları da… (Sığırların altına
sermek için)
Kaç defa yazdım bilemem. Acun
Medyanın Survivor programı hiç kalır bu hayat mücadelesi karşısında.
Bu yaşam savaşı koşullarında bile bayramları
bayram gibi kutlardır. Cenazelere, düğünlere katılmazlık yapılmazdı. Irgatlığa
(imeceye) ve davetlere katılmazlık olmazdı. Nişan, düğün ve sünnet merasimleri
aksamazdı.
Böyle şartlarda okuma oranları
tepede. Gençler en üst mevkilerde.
Atalarımızdaki bu durumlar büyük bir
kültürün göstergesi.
Şimdi üretim biçimi çaya dönüştü. Ta
yaylalara kadar uzandı yollar ve elektrikler. Köyde artık göç odalı evler
yerine villalar ve apartmanlar yapılıyor. Artık sırtta otlar, odunlar ve
yapraklar yok, sepetler yok. Kapıda arabalar var. Köylülerimiz çoğu kışın
Marmara çevresindeki kentlerde, yazları köyde…
Allah’a şükürler ediyorum. Türkiye’mizde
kültür yozlaşırken köylülerimiz Anadolu kültürünü ve irfanını ayakta tutuyor. Tutmakla
da kalmayarak pekiştirmeye çalışıyor.
Bütün Türkiye’mizin de böyle olmasını
ne kadar çok isterim. Elbette Allah’tan umut kesilmez. Gelenek ve
göreneklerimizi, güzel hasletlerimizi kazanarak çağdaş uygarlık düzeyinin
üstüne çıkarız inşallah.
Sabahattin Gencal, Kuzuluk, 30. 08.
2026
