İmam-ı Rabbani Hazretleri tarafından Hanlarhanı'na yazılan 70. Mektup, insanın yaratılışındaki "camiiyet" (her şeyi özünde toplama) vasfının doğurduğu iki zıt sonucu ve bu süreçte izlenmesi gereken kulluk edebini konu alır.
Mektubun sistematik özeti şu şekildedir:
1. İnsanın Çift Yönlü Mahiyeti: Yakınlık ve Uzaklık
İnsanın evrendeki her şeyi kendinde barındıran kapsamlı yapısı, onun hem en yüksek mertebelere çıkmasına hem de en aşağılara düşmesine neden olabilir.
Yakınlık Sebebi: İnsanın her türlü ilahi isim ve sıfata ayna olabilme kabiliyeti, onu Allah’a en yakın varlık yapar. Bu durum, "Yere göğe sığmadım, mümin kulumun kalbine sığdım" hadis-i kudsisi ile açıklanır.
Uzaklık Sebebi: İnsanın bu dünyadaki her şeye muhtaç yaratılması, onun eşya ile çok sayıda bağ kurmasına ve bu bağlılıklar nedeniyle asıl yaratıcısından uzaklaşıp dalalete düşmesine yol açabilir.
Örnekler: İnsanlık mertebesinden hem alemlerin efendisi Hz. Muhammed (s.a.v) hem de ilahi huzurdan dışlanan Ebû Cehil çıkmıştır.
2. Kurtuluş Yolu: Bağlılıklardan Arınma ve İttiba
İnsanın dünyevi bağlardan tamamen kopması zordur; ancak bu bağların manevi yükselişe engel olmaması için belirli kurallara uyulmalıdır:
Sünnete Uygun Yaşam: Dünyevi işlerde ve geçim derdinde, Şeriat sahibine (Hz. Peygamber) ve Sünnet-i Seniyye’ye tam bir bağlılık gösterilmelidir. Ebedi saadet ancak bu ittiba ile mümkündür.
Zekâtın Mahiyeti: Malın ve ticaret eşyasının zekâtı verilmelidir. Bu ibadet, sadece mali bir yükümlülük değil, aynı zamanda kalbin dünya malına olan bağlılığını kesmek için bir vesiledir.
3. Amellerde Niyet ve İhlas
Gündelik yaşamdaki temel ihtiyaçlar karşılanırken nefsin hazları değil, ilahi rıza gözetilmelidir:
Yeme ve Giyim Adabı: Yemek yerken amaç nefsi doyurmak değil, ibadet için kuvvet toplamak olmalıdır. Güzel giyinmek ise gösteriş için değil, "Her namaz vaktinde ziynetinizi (temiz kıyafetinizi) alınız" emrine uymak için tercih edilmelidir.
Niyetin Zorlanması: Eğer kalpte hakiki bir niyet kendiliğinden oluşmuyorsa, kişi kendini iyi niyetli olmaya zorlamalı ("Ağlayamıyorsanız, ağlamaya çalışınız" düsturu gereği) ve samimiyet için Allah’a dua etmelidir.
4. Sonuç ve Tavsiye
Tüm işlerde dindar âlimlerin fetvalarına uyulmalı, ruhsatlar yerine azimetler (takvaya en uygun olan) tercih edilmelidir. Kişi yaptığı her hayırlı işi kurtuluşu için bir vesile görmeli ve şükretmelidir; zira iman ve şükür azabı engelleyen temel unsurlardır.
