İmam-ı Rabbani Ahmed el-Faruki es-Serhindi hazretleri tarafından Cebbarî Han’a yazılan 78. Mektup, tasavvufi yolculuğun esaslarını, şeriat ile hakikat arasındaki ayrılmaz bağı ve mürşid-mürid ilişkisindeki incelikleri konu almaktadır.
Metni sistematik olarak şu başlıklar altında özetleyebiliriz:
1. Tasavvufi Bir Terim Olarak "Sefer Der Vatan" (Vatanda Sefer)
Tanım: Nakşibendiye yolunun temel kurallarından biri olan bu kavram, kişinin halk içindeyken Hak ile olması ve ruhun kendi içinde gerçekleştirdiği enfüsî (içsel) yolculuğu ifade eder.
Mahiyeti: İmam-ı Rabbani, "nihayetin bidayete derc edilmesi" (sonun başlangıçta yer alması) sırrı sayesinde, bu yolda olanların başlangıçta dahi bu içsel seferden zevk alabileceklerini belirtir.
Seyir Türleri: Tasavvuf yolunda önce dış dünyadan (afakî seyir) geçilir, ardından özün keşfine (enfüsî seyir) odaklanılır. "Vatanda sefer" tabiri, bu enfüsî seyrin ta kendisidir.
2. Şeriat ve Resulullah'a (s.a.v) Tâbi Olmanın Önemi
Temel Şart: Maddi ve manevi her türlü "devlet" ve saadete ermenin tek yolu, Hz. Muhammed’e (s.a.v) tam manasıyla tâbi olmaktır.
İstidrac Uyarısı: Bir kimsede bazı harikulade haller, vecidler ve keşifler görülse bile, eğer o kişi şeriatın emir ve yasaklarına uymuyorsa, bu haller "istidrac" (derece derece helake götüren yalancı keramet) hükmündedir ve sonu hüsrandır.
Öz ve Şekil: Nefis şeriatla terbiye edilip süslenmedikçe, gerçek tasavvufi kokuların ruhun sahasına ulaşması mümkün değildir.
3. Allah'ın Huzurunda Olma Bilinci ve Haya
Hazır ve Nazır: Allah’ın her an, her yerde kulu gördüğü ve her ameline muttali olduğu bilinciyle yaşanmalıdır.
İnsanların Yanılgısı: İnsanlar sıradan bir mahlukun yanında bir ayıp işlemekten çekinirken, Allah’ın huzurunda olduklarını bildikleri halde günah işlemekten kaçınmamaktadırlar. İmam, bu durumu ciddi bir iman eksikliği ve gaflet olarak niteler.
4. Tevbe ve Vaktin Değerlendirilmesi
Ertelenmemesi Gereken Görev: "Erteleyenler helak oldu" hadisine atıfta bulunarak, tevbenin ve salih amellerin yarına bırakılmaması gerektiği vurgulanır.
İmanı Tazelemek: "Kelime-i Tevhid" (La ilahe illallah) ile imanın sürekli tazelenmesi tavsiye edilir.
5. Ehliullah ve Mürşide Hürmet
İtirazın Tehlikesi: Allah dostlarına, özellikle de kendisinden faydalanılan mürşidlere itiraz etmekten şiddetle sakınılmalıdır. Bu tür itirazlar manevi hayat için "öldürücü zehir" olarak tanımlanır.
İnayet Kapısı: Allah’ın yardımının ve cezbelerin, bu zatların himmeti ve kapısı vasıtasıyla zuhur ettiği belirtilir.
6. Şahsi Tavsiyeler ve İstirhamlar
Mektubun sonunda İmam-ı Rabbani, Molla Ömer, Şah Hüseyin ve Şeyh İsmail isimli talebelerin veya hizmet erlerinin Cebbarî Han’ın himayesine alınmasını ve gözetilmesini rica ederek mektubunu sonlandırır.
Özetle; 78. Mektup, tasavvufun şeriatın dışında bir yol olmadığını, aksine şeriata tam bağlılık ve Resulullah'ın izinde gitmekle kemale erileceğini vurgulayan irşad edici bir metindir.
