E.
İ. Hakkı Hazretleri
18 Mayıs 1703 Hasankale (Pasinler)
22 Haziran 1780 Tillo
(Aydınlar)
Ressam: Halil Dikmen 1944
Bir kişinin (varsa) eserlerine,
yaptıklarına bakarak portresi çıkartılabilir mi?
Biz, E. İ. Hakkı Hazretleri’nin
eserlerinden alıntılar yaparak okuyuculardan portre çizmelerini istedik. Tabii,
E. İ. Hakkı Hazretleri’nin ruhsal portresinin, açık deyişle duygu ve
düşüncelerinin, görüş ve eğilimlerinin; mizacının, inancının, kültür ve bilgi
birikiminin, insan ilişkilerinin vb. durumlarının ortaya konacağı bir metin
çıkartılmasını düşünmüştük.
Bu
düşüncemizi gerçekleştirmenin öyle kolay olmayacağını da belirtmiştik.
E.
İ. Hakkı Hazretleri’nin, eserlerine bakarak fiziki portresinin çizimini hiç
düşünmemiş, hayal bile etmemiştik. Meğer bizim hayal bile edemediklerimizi
gerçekleştirmişler de haberimiz yokmuş.
E. İ. Hakkı Hazretleri’nin
torunlarından Dr. H. Fehmi İbrahimhakkıoğlu’nun yazısı bizi bu konuda
aydınlatıyor:
“E. İ. Hakkı Hazretleri’nin yaşadığı
dönemde yapılmış herhangi bir resmi veya minyatürü olmaması, daha sonraları onu
ifade edebilecek bir portresinin yapılmasını zorlaştırmıştır.
E.
İ. Hakkı Hazretleri’ni ve Marifetname’yi çok iyi bilen Cevat Dursunoğlu 1943
yılında, onun kişiliğini ve hayat görüşünü ifade edebilen bir portresinin
yapılmasına karar vermiştir. Ancak bu resmi E. İ. Hakkı Hazretleri’ni anlayabilen ve onun manevi yönünü de
tanıyabilen bir ressam yapabilirdi.
Cevad
Dursunoğlu bu ressamın aynı zamanda bir neyzen de olan Halil Dikmen olduğuna
karar vermiştir.
Halil Dikmen bu teklifi kabul ederek, hem
Marifetname’yi okuyup, hem de E. İ. Hakkı Hazretleri’ninsoyundan gelen
kişilerle görüşerek, Tillo ve Erzurum’da onun izini sürmüş, tablo için gerekli
birikimi sağlamıştır.
1944
yılının Mayıs ayında tabloyu tamamlamış, Halkevlerinin yurt çapında açtığı
sergilerde gösterime sunulmuş ve sergilendikten sonra, İbrahim Hakkı’yı en
güzel ve aslına uygun ifade eden bu tablo Beşiktaş Resim ve Heykel Müzesi
koleksiyonuna katılmıştır.”1
Bu yazıyı okumamız iyi oldu. Bir kişinin eserlerine bakarak fiziki
portresi yapılabiliyorsa ruhsal portresi de yapılabilir. Onun için E. İ.
Hakkı Hazretleri’nin eserlerinden alıntılara daha çok yer vereceğiz. Bunun
yanında bazı uzman kişilerin açıklama ve değerlendirmelerine de yer vereceğiz.
Örnek olarak birkaç kıtaya ve beyite yer verelim:
Hudâ
Rabb'im Nebim hakka Muhammeddir Rasûlullah
Hem
İslâm dînidir dînim kitâbımdır Kelâmullah
Cam-ı
enbiyanın evvelidir hazreti Adem
Kamudan
efdal-ü ahir Muhammed’dir Habibullah
Güfte: E. İ. Hakkı Hazretleri
Bestekâr:
Bekir Sıtkı Sezgin
Makamı:
Hicaz, Usulü: Duyek, Formu: İlâhi2
Bu arada O’nun bazı şiirlerinin
bestelenmiş olduğunu da dolaylı da olsa öğrenmiş olduk. Samimiyetle söylemek
gerekirse öyle makamdı, usuldu, formdu şuydu buydu gibi kavramlardan hiç
anlamam. Anlayanlar notalara bakabilirler.
Akâid
içre Ehli Sünnet oldu mezhebim cem'â
Amelde
bu Hanîfe mezhebidir mezhebim vallah
(İtikadlar içerisinde gittiğim yol, Ehli
Sünnet vel Cemaat mezhebidir. Doğrusu o haktır.
Amelde ise Ebû Hanîfe rahimehullah'ın
görüşleri mezhebimdir. Buna Allah'a andederim.)
*
Dahî
zürriyetiyim Hazreti Âdem Nebî'nin hem
Halîlin
milletiyim dahi kıblem Ka'be Beytullah
(Aynı zamanda Hazreti Âdem aleyhisselam'ın
neslindenim.
Ve İbrahim aleyhisselam'ın
milletindenim. İbadetlerde yöneleceğim yer, Kâ'be Beytullahtır)
*
Alîm
Ol'dur ki erişmez ilmine kimsenin aklı
İhâta
eylemişdir cümle bu eşyayı İlmullah
(Alîm O'dur ki ilmine kimsenin aklı
erişmez.
Allah Teâlâ'nın İlmi her şeyi
kuşatmıştır.)
*
Mürid
Ol'dur Dileyicidir ve her şey üzre kâdirdir.
Ne
kim diler olur peydâ alâ vefki Murâdıllah
(Müriddir= Dileyicidir. Ve herşey üzere
kâdirdir.
Artık kendisi neyi dilerse, O'nun
muradına muvafık olarak peyda olur.)
E.
İ. Hakkı Hazretleri’nin, birkaçını yukarıda verdiğimiz Allah-u Teâlâ ile ilgili
beyitlerinin tamamını okumak için bakınız: Marifetname'deki İtikadi Beyitler 2-3
"E.
İ. Hakkı HazretleriHazretleri’nin mensup olduğu tarikat ile ilgili farklı
bilgiler mevcuttur. İslâm Ansiklopedisi’nde onun Nakşibendi olduğu belirtilir;
fakat bazı yazarlar onun Kadiri olduğunu söylerler. Bursalı Mehmed Tahir,
düşünürümüzün Tezkiretü’l-Ahzab adlı
risalesine dayanarak onun Üveysi
olabileceğini söyler.
Üveysilik’in
diğer tarikatların hususiyetlerini de bünyesinde barındırdığı için bu tesbit
mantıklı görünmektedir.”5
E. İ. Hakkı Hazretleri’nin hocası ve
şeyhi olan İsmail Fakirullah Hazretleri de “Uveysiyye” tarikatındandır.
E.
İ. Hakkı Hazretleri Marifetname’de Nakşibendi tarikatının usulunü uzun uzun
anlatmıştır.
Kimi
yazarlar E. İ. Hakkı Hazretleri’nin tarikatçı olmadığını yazmışlardır.
Bu
tarikar konusu da nerden açıldı? Yukarıda yazılan beyitlerin birinde
Akâid
içre Ehli Sünnet oldu mezhebim cem'â
Amelde
bu Hanîfe mezhebidir mezhebim vallah
diyor
ya, biz de, sözde tamamlayıcı olarak
tarikatını da belirtmiş olduk.
Bu
konulara girmemiz tamamen sözün akışına göre oldu; ama iyi oldu. E. İ. Hakkı
Hazretlerinin eserlerini değerlendirirken Onun Hanefi mezhebinden olduğunu da
hesaba katarak değerlendiririz.
Başiskele-Kocaeli, 31.05.2012
____________________
1.
http://www.atauniv.com/erzurum-haberleri/erzurumun-degerleri/erzurumlu-ibrahim-hakki.html
2.
http://www.yedinota.com/beste/huda-rabbim-nebim-hakka-muhammeddir-resulullah-14428
3.
http://www.dilaram.net/?pnum=9&pt=Marifetname%26%23039%3Bdeki+%C4%B0tikadi+Beyitler
4.
https://m.facebook.com/permalink.php?story_fbid=975859199196017&id=145704082211537
5.
http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=210307
___________________________
